100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

Cengiz Kumrular 4 Eylül 2019

Kurtuluş Savaşı ve Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli anlarından biri olan Sivas Kongresi’nin 100. yılını kutluyoruz. Peki Sivas Kongresi neden önemlidir? 

“Manda ve himaye” fikrinin reddedildiği, ulusal kurtuluş mücadelesine ışık tutan kararların alındığı 108 gün boyunca Milli Mücadele ve Cumhuriyet’in temellerinin atıldığı Sivas Kongresi 100 yaşında. Sivas Kongresi’nin düzenlendiği tarihlerde Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti İstanbul dahil olmak üzere çok sayıda yerleşim bölgesi düşman birliklerinin işgali altındaydı. Amasya Genelgesi’ni açıklayan Mustafa Kemal Atatürk bir süre sonra Sivas Kongresi’nin toplanması çağrısını yaptı. 4 Eylül 1919 günü Sivas şehrinde toplanan kongre, Kurtuluş Savaşı’nın dönüm noktalarından birisidir. Sivas Kongresi’nde düşmana karşı sonuna kadar direnilmesi kararı alınmış ve sonuç olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına giden yolların en önemli basamaklarından biri olmuştur. 

Sivas Kongresi’ne uzanan yol

100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 19 Mayıs 1919’da Samsun’da başlattığı ulusal kurtuluş mücadelesini Amasya’dan sonra, 27 Haziran 1919’da ”güvenilir kent” olarak gördüğü Sivas’a gelerek sürdürdü. Sivas’ta yapılan toplantıda ülkenin durumu görüşülerek, en kısa zamanda kentte milli bir kongre yapılmasına karar verildi. Erzurum Kongresi’ne katılmak üzere Amasya’dan ayrılan Mustafa Kemal Paşa, 27 Haziran 1919 günü Sivas’a geldi ve Sivas halkı tarafından coşkuyla karşılandı.

Sivas Kongresi ile ilgili gerekli talimatları veren Mustafa Kemal Atatürk, 28 Haziran’da Erzurum Kongresi’ni toplamak için bu kente gitti.  Mustafa Kemal Paşa, 2 Eylül 1919’da yeniden geldiği Sivas’ta 18 Aralık 1919’a kadar kaldı. Mustafa Kemal Paşa ve beraberindeki heyet tarafından 4 Eylül 1919 Perşembe günü saat 14.00’te bugünkü Atatürk Kongre ve Etnografya Müzesi binasında, Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerinin atıldığı Sivas Kongresi yapıldı.

Sivas Kongresi nedir?

100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

Sivas Kongresi, Mustafa Kemal’in Amasya Genelgesi’ni açıkladıktan sonra bir çağrı üzerine I. Dünya Savaşı‘ndan sonra işgale uğrayan Türk topraklarını kurtarmak ve Türk milletinin bağımsızlığını sağlamak için çareler aramak amacıyla seçilmiş ulus temsilcilerinin Sivas’ta bir araya gelmesiyle, 4 Eylül 1919 – 11 Eylül 1919 tarihleri arasında gerçekleşen ulusal nitelikte bir kongredir.

100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

Sivas Kongresi’nde alınan kararlar, daha önce gerçekleştirilen Erzurum Kongresi kararlarını genişleterek tüm ulusu kapsar bir nitelik kazandırmış ve yeni bir Türk Devleti’nin kuruluşuna temel olmuştur; bu nedenle Sivas Kongresi’nin Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki önemi büyüktür.

Sivas Kongresi’nde, Erzurum Kongresi’nde alınan vatanın bütünlüğü ve bağımsızlığıyla ilgili kararlar aynen kabul edilmiştir.

Sivas Kongresi’nde manda tartışmaları

100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

Kayıtlara göre resmi çalışmaları 7 gün süren kongrede, Mustafa Kemal Atatürk başkanlığında ulusun kurtuluşu için çeşitli gündem maddeleri görüşüldü. 8-9 Eylül 1919 tarihlerinde “manda” tartışmalarının yaşandığı kongre, 11 Eylül 1919’da sonuç bildirgesinin yayımlanmasıyla kapandı. Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye, 12 Eylül 1919’da halkın da
katılımıyla gerçekleştirilen toplantıda, ulusun kurtuluşu için çeşitli kararların yer aldığı kongre beyannamesini yayımladı.

Sivas Kongresi’nin önemi nedir?

100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

Kurtuluş Savaşı öncesi son kongre olması bakımından önemlidir. Misak-ı Milli’nin kabulü, milli birlik ve beraberliğin sağlandığı ve gücün milli iradeden gelmesi gibi konular ortaya çıkmıştır. Kısaca özetlemek gerekirse:

Kongreler dönemi kapandı
Misak-ı Milli esasları belirlendi
Heyet-i Temsiliye bütün vatanı temsil eder hale geldi
Milli birlik ve beraberlik büyük oranda sağlandı
Ulusal örgütlenme tüm vatanı kapsadı
Gücünü halktan alan yeni bir otorite ortaya çıktı
Mustafa Kemal lider olarak benimsendi
Erzurum Kongresi kararları ulusallaştı
Mondros Mütarekesi reddedildi
Sivas Kongresi milleti temsil eden tek kurul oldu
Tam bağımsızlık ve milli egemenlik ilkeleri temel prensip olarak kabul edildi
Mandacılık kesin olarak reddedildi
Kuva-yı Milliye cepheleri arasında kumanda bir­liği sağlandı

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Sivas Kongresi’nde Karşılaşılan Sorunlar.

100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

Elbette Sivas Kongresi çok rahat şartlar altında yapılmamıştır. Kongrenin basılacağından, Fransızların şehri işgal edeceği söylentilerine kadar pek çok tehlike göze alınarak toplanmıştır. İşte Sivas Kongresi’nde karşılaşılan sorunlardan bazıları.   

1.İstanbul hükümeti ve işgal güçlerinin engellemesi sonucunda kongreye beklenildiği kadar üye katıla­madı (38 kişi katıldı.)

2.Elazığ valisi Ali Galip’in kongreyi basacağı şayi­ası yayıldı (Ali Galip Sivas’taki askeri birlikten çekindiği için kongreyi basamadı)

3.Fransızların Sivas’ı işgal edeceği haberleri ya­yıldı. (Mustafa Kemal böyle bir şeyin mümkün olmayacağını belirtti)

4.İlk anda Mustafa Kemal kongreye başkan seçil­mek istenmediyse de; uzun tartışmalar sonucunda Mustafa Kemal kongreye başkan seçildi.

5. Delegelerin büyük bir çoğunluğu ABD manda­sını savundu. Fakat Mustafa Kemal, ABD mandası­nın Türk milleti için uygun olmadığını delegelere anlatıp kabul ettirince; ABD mandası da kesin ola­rak reddedildi.

6.İstanbul Hükümeti, Mustafa Kemal ve kongreye katılanlar için tutuklama kararı çıkardı.

Sivas Kongresi’nden Cumhuriyet’in ilanına giden süreç

100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

Atatürk başkanlığında 4-11 Eylül 1919 tarihlerinde gerçekleştirilen Sivas Kongresi ile Mustafa Kemal Paşa’nın gençlik yıllarından beri düşündüğü ve seslendirdiği, Samsun’a çıktığı andan itibaren resmi yazışmalarında en önemli mesele olarak yer verdiği “milli egemenlik” ve “milli irade” kavramları devlet hayatına yansıtılmaya başladı.

100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

Halkın bütününü kapsayan ilk örgütsel faaliyet Sivas’ta gerçekleştirildi ve Sivas Kongresi, şekli ve içeriği itibarıyla adeta milli bir meclis işlevi gördü. Kongrede yeni seçilen üyelerin katılımıyla yurdun tamamını kapsayan Heyeti Temsiliye, ülkenin kaderinde birinci derecede söz sahibi bir kurul halini aldı, ulusal hareketin meşru organları biçimlendirilmiş oldu.

Yedi günlük çalışmayla Sivas Kongresi, devletin önündeki engelleri ortadan kaldırarak halkı bir bütün halinde, çizdiği program doğrultusunda harekete geçirmeyi sağladı. Bu hareket, 9 Eylül 1922’de büyük bir zafere kapı açıp 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla taçlandı.

Sivas Kongresi’nde Alınan Kararlar

100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

1. Milli sınırları içinde vatan bölünmez bir bütündür, parçalanamaz.
2. Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet topyekün kendisini savunacak ve direnecektir.
3. İstanbul Hükümeti, harici bir baskı karşısında memleketimizin herhangi bir parçasını terk mecburiyetinde kalırsa, vatanın bağımsızlığını ve bütünlüğünü temin edecek her türlü tedbir ve karar alınmıştır.
4. Kuvay-ı Milliye’yi tek kuvvet tanımak ve milli iradeyi hakim kılmak temel esastır.
5. Manda ve himaye kabul edilemez.
6. Milli iradeyi temsil etmek üzere, Meclis-i Mebusan’ın derhal toplanması mecburidir.
7. Aynı gaye ile milli vicdandan doğan cemiyetler, “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adı altında genel bir teşkilat olarak birleştirilmiştir.
8. Genel teşkilatı idare ve alınan kararları yürütmek için kongre tarafından Temsil Heyeti seçilmiştir.

100. Yılında Cumhuriyete Giden Yolun Taşlarının Döşendiği Sivas Kongresi

Kaynaklar: 1, 2, 3

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bunlar da ilginizi çekebilir