300 Bin Kişiyi Katlettiği ve Kurbanlarından Bazılarını Yediği İddia Edilen Bir Diktatör: İdi Amin

Pelin Akar 31 Mart 2021

1971-1979 yılları arasında Uganda Devlet Başkanı olan İdi Amin, 2003 yılında öldüğünde arkasında yüz binlerce ölü ve yerinden yurdundan ettiği milyonlarca insan bıraktı.

İdi Amin Dada, bilindiği kadarıyla 1925 yılında Uganda’nın Batı Nil bölgesinde bir kasaba olan Kokobo’da doğdu. Erken yaşlarda katıldığı ordu içerisinde 1940’lardan 1970’e kadar yüksek makamlara geldi. Amin, 1971 yılında askeri bir darbe yaparak mevcut devlet başkanını devirdi ve kendisini başkan ilân etti. Sonraki sekiz yıl boyunca, 1971-1979 arasında yönetimde kaldı. Görev süresi boyunca Uganda ekonomisinin çöküşüne neden olurken, kendisi bir sarayda şatafatlı bir yaşam sürdü. İktidarını ne olursa olsun devam ettirmeye çalıştı ve katliamlar nedeniyle büyük insanlık suçları işledi. 1979 yılında devrilmesinin ardından önce Libya’ya, ardından 16 Ağustos 2003’te öldüğü Suudi Arabistan’a kaçtı.

1925 yılında doğan İdi Amin, gençliğinde farklı spor dallarında çalışmış

İdi Amin

1946’da bir acemi er olarak orduya katılmış, 1951 yılında çavuş olmuş. Aşırı sert ve acımasız sorgulama yöntemleri yüzünden girdiği her yerde kötü bir izlenim bırakmış. 1952 ve 1956 yılları arasında, Kenya sınırlarında yaşayan Mau Mau kabilesinin isyanına karşı İngiliz birliklerinde savaşan İdi Amin’e İngilizler 1958 yılında teğmen rütbesi vererek onurlandırmışlar. Teğmen deyip geçmeyin, İngilizler teğmen rütbesini koca ülkede sadece 2 kişiye vermiş ve biri İdi Amin olmuş.

1962’de yüzbaşılığa terfi etmiş, 1963 yılında da İngiltere’de bulunan Wiltshire piyade okulundaki komuta subayları kursuna gönderilmiş. Devlet Başkanı Obote, Amin’i 1966 yılında tuğgeneralliğe, 1967 yılında da genel sekreterliğine atamış.

“Halk beni istiyor, beni göreve seçti”

İdi Amin - 1

Altın, kahve ve fildişi kaçakçılığına adı karışan, komşu devletlerin iç savaşlarına bulaşan, ülkede bulunan İngiliz ve İsrail ajanlarıyla sıkı ilişki içinde olan İdi Amin, Devlet Başkanı Obote’nin Singapur’da düzenlenen İngiliz Milletler Topluluğu toplantısına katılmak üzere ülkeden ayrılmasıyla yönetimi ele geçirmiş ve “halk beni istiyor, beni göreve seçti” diyerek kendini ölene dek başkan ilan etmiş.

İdi Amin - 11

Zamanında şirin gözüktüğü için bu gelişme pek bir rahatsızlık yaratmamış. Zaten arkasında İngilizlerin ve İsrail’in parası var. Fakat iktidara geldikten kısa süre sonra gerçek yüzünü göstererek rakiplerini tek tek alt etmiş. Bunun için de şahane bir yol bulmuş, silahla yakalanan Ugandalıların idamını öngören bir kanun çıkarmış, bu sayede istediğinin eline silah tutuşturup idam ettirebilmiş.

Yabancıları hedef alıyor

İdi Amin - 2

Bir polis ve terör devleti kurmasını tahmin edileceği gibi milliyetçilik naralarıyla örtbas etmiş. Kısa süre içinde ülkedeki yabancıları hedef almış popüler destek için. İsraillilere terk etmeleri için 1 hafta süre tanımış ve bu da İsrail’le arasının bozulmasının başlangıcı olmuş. Daha sonra, ülkedeki özel sektörün çoğunu elinde bulunduran İngiliz vatandaşı Hint asıllı Uganda doğumlulara 3 ay süre vermiş gayrimenkullerini bırakıp ülkeyi terk etmeleri için. Wikipedia’ya göre İdi Amin bu hareketi rüyasında gördüğünü ve vahiy olarak geldiğini açıklamış.

İdi Amin - 12

Haliyle insanlar kendi ülkesindeki işlerin başına geçince çok sevinmiş ama vasıflı işçiler ve yöneticiler çok yetersiz kaldığı için bir halt çalışmamaya başlamış. Ama bu işleri yapan Asyalıları geri çağırmayı hiç düşünmemişler, halkı da eğitememişler, sonuç olarak işler de pek düzelmemiş ve halihazırda kötüleşmiş olan ekonomi çökmüş. Tabii günah keçisi olarak birçok insan öldürülmüş.

İskoçya kralı

İdi Amin - 3

Kendine rütbeler vermeyi de çok seviyormuş. Statü olarak İngiltere Kraliçesi II. Elizabeth ile eşdeğer olduğunu, hatta ondan çok üstün olduğunu iddia etmekten ayrı bir zevk duyuyormuş. Bu işi o kadar ileri götürmüş ki, İngiliz Uluslar Topluluğu’nu Kraliçe’nin değil de kendisinin yönetmesi gerektiğini çok yerde söylemiş. Kendine de zaten sık sık “İskoçya Kralı” diye hitap edermiş. Nasıl bir dengesizden bahsettiğimizi görün diye yazıyorum, eski bir boksör olduğu için Tanzanya Devlet Başkanı’na sorunları ringde çözmeyi önermiş.

İdi Amin - 13

Çok sayıda insanı acımasızca uyguladığı işkencelerde sorgulamalardan geçiren, hapishanedeki mahkumların bir kısmını dinamitle havaya uçuran, ordunun neredeyse üçte birlik kısmını idam ettiren İdi Amin’in itibarı ülke içinde azalsa da 28 Temmuz 1975 tarihinde Afrika Birliği’nin başkanlığına seçilmiş.

Advertisements
Advertisements

‘Kraliçenizi ziyaret etmek istedim’

İdi Amin - 4

İdi Amin bu sıralarda kendi halkını öldürmek, Kenya’yı falan işgal etmek için yeni silahlara ihtiyaç duymuş ve plansız programsız bir şekilde İngiltere’ye gitmiş. Havaalanında buna “niye geldiniz” diye sorunca, “kraliçenizi ziyaret etmek istedim” demiş ama tabii kraliçenin bundan haberi yok. Şansına o da o sırada Londra’daymış, uyduruk bir görüşme ayarlanmış alelacele. Böyle saçma hareketlerle kendine eksantrik bir hava verdikten sonra, asıl amacı olan silah görüşmeleri için dışişleri bakanlığına yollanmış ve İngiltere inanılmaz biçimde adama silah satmayı reddetmiş. Bunun üzerine Libya’ya, FKÖ’ye (Filistin Kurtuluş Örgütü), Suudi Arabistan’a falan dönmüş İdi Amin ve tabii iç politikada da buna paralel olarak Müslüman kardeşliği edebiyatı yapmaya başlamış bol bol.

Filmlere, romanlara konu Entebbe Baskını

İdi Amin - 7

27 Haziran 1976 günü, Tel Aviv – Atina – Paris seferini yapan Air France yolcu uçağı, Atina’dan kalktıktan kısa bir süre sonra, içindeki 248 yolcusu ve on iki mürettebatıyla beraber kaçırılmış ve Libya’da yapılan yakıt ikmali sonrasında Uganda’nın Entebbe şehrine indirilmiş. İsrail yanlısı olarak bilinen İdi Amin, gücünün doruğuna ulaştığında Filistin Kurtuluş Örgütü destekçisi olarak görülmek istemiş.

Entebbe’de İsrail vatandaşı olmayanlar serbest bırakılmış ve 85 Yahudi rehine ve uçak personelinin hayatı karşılığında İsrail, Kenya, Fransa, İsviçre ve Batı Almanya’da bulunan 53 Filistinli mahkumun serbest bırakılması istenmiş. Uçağı kaçıranlar İdi Amin’in desteğinden ve askeri gücünden emin olduğu için rahat bir pazarlık ortamını yaşamaya başlamışlar.

İdi Amin - 5

İsrail Hükümeti zaman kazanmak için pazarlıklara başlamış ama bir yandan da operasyon için harekete geçmiş. Serbest kalan yolculardan da alınan bilgiler doğrultusunda plan yapılmış, krokiler çizilmiş, operasyonu gerçekleştirecek ekip yola çıkmış. Bu arada İdi Amin’in şirretinden çekinen Kenya devleti zor da olsa İsrail tarafından ikna edilmiş ve Kenyatta Havaalanı’nın kullanılmasının izni alınmış.

Filmlere konu olan Entebbe Baskını bir kargo uçağının sahte izinle, ya da izinsiz olarak hava alanına inmesiyle 3 Temmuz gecesi saat 23.00’te başlamış. Toplam 100 kadar komandonun katıldığı operasyonda bir grup rehineleri kurtarmaya çalışırken, bir grup da havaalanında bulunan Uganda ordusuna ait uçakları ve donanımları bir daha kullanılamaz hale getirmiş. 53 dakika süren operasyon sırasında uçağı kaçıran yedi kişinin yanı sıra onlarca Uganda askeri de öldürülmüş. Ve izinsiz olarak gelen ekip, rehinelerle birlikte yine izinsiz olarak havalanmış, ülkeden ayrılmış.

İdi Amin - 6

Radyoları başında rehine krizinin nasıl biteceğini merak eden dünya kamuoyu, İsrail yolunda olan askerlerin anonsuyla şaşkınlık içinde kalmış olmalı. Üzerinde çok şey yazılan, filmlere konu olan ve hala konuşulan Entebbe Baskını, İdi Amin için yıkıcı bir etki bırakmış. Kinini ülkedeki Kenya asıllı insanlardan aldığı söyleniyor.

Suudi Arabistan’a kaçış ve son…

İdi Amin - 9

Kendini mareşal ilan eden İdi Amin, kuzeydeki Kagera bölgesini almak için 1978 yılında Tanzanya’ya savaş açtı. Kendisinden iyice bıkmış olan Ugandalıların da yardımıyla 30 bin kişilik Tanzanya ordusu karşısında yenilince 13 Nisan 1979 tarihinde ülkesini terk etti. Önce on yıl kalacağı Libya’ya, ardından Irak’a ve son olarak da Suudi Arabistan’a gitti. Uganda’da İslam’ın yayılmasına katkı sağladığı için Suudi Arabistan, bir daha siyasetle uğraşmaması şartıyla kendisine sığınma verdi. Kendisinden hiçbir zaman, öldürdüğü 300 ila 500 bin insanla geri bıraktığı koca bir ülkenin hesabı sorulamıyor. 16 Ağustos 2003 tarihinde 78 yaşında ölüyor.

İskoçya’nın Son Kralı

İdi Amin - 8
İdi Amin rolünde Forest Whitaker

2007 yılında yönetmenliğini Kevin McDonald’ın üstlendiği İskoçya’nın Son Kralı (The Last King of Scotland) isimli filmde İdi Amin yönetiminin zalimliğini görmek mümkün.

Mesleğinde mükemmeliyetçi yapıya sahip ve geleceğe dönük idealleri olan genç bir doktor olan Nicholas Garrigan, mesleki açıdan bir misyonla Uganda’ya gelir. Bu idealist doktor, katı ve barbar bir yönetimle hüküm süren Idi Amin’in emirleri karşısında fazla bir adım atamaz. Ancak bu doktorun, kriz anlarını kusursuz yönetebildiğini ve bu alanda başarılı olduğunu fark eden Idi Amin, onu sağ kolu yerine koyar. Garrigan, başlangıçta bu durumdan gururlansa da çok geçmeden ne tür bir barbarlığın içinde olduğunu kavrar. Geri dönüşü pek de kolay olmayacaktır.

Altın Küre’de En İyi Erkek Oyuncu Ödülü alan Forest Whitaker, mükemmel bir oyunculuk sergilerken film, festivallerde bol bol ödül almıştır. İdi Amin yönetimi hakkında bir fikir sahibi olmak için bu filmi mutlaka izlemelisiniz.

Advertisements
Advertisements

İlginizi çekebilecek diğer içerikler