4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Taylan Erdura 10 Temmuz 2019

Gombe şempanze savaşı, Gombe Ulusal Parkı’nın kuzeyinde yaşayan Kasakela grubunun, güneyinde yaşayan Kahama grubuna açtığı ve 4 yıl süren savaştır.

1974-1978 yılları arasında Tanzanya’da bir kabile savaşı başladı. Yerel bir liderin ölümünden sonra klasik gerilla savaşına karışan iki rakip grup kuruldu. Sonunda kuzey grubu, güney grubunu sistematik olarak ortadan kaldırarak neredeyse hepsini, hatta çocukları bile öldürdü ve kurtulanları kaçırdı. Ancak bu savaşı eşsiz kılan şey, tüm katılımcıların Şempanze olmasıydı. Gombe Şempanze Savaşı, 1974-1978 yılları arasında Tanzanya’daki Gombe Ulusal Parkı‘ndaki iki şempanze grubu arasındaki vahşi çatışmalara verilen isimdir. Savaşın tarafları arasında Kasakela ve Kahama grupları bulunmaktadır. 

Paleontolog olan Dr. Louis Leakey, ilk insanların sosyal yapıları hakkında daha fazla bilgi edinmeye karar verdi.

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Bunun yolunun ise insan oğlunun yaşayan en yakın akrabalarını incelemekten geçtiğini düşündü. Bu araştırma için farklı bölgelerde görevlendirdiği üç öğrenci atadı: birini orangutanları incelemesi için Borneo’ya, bir diğerini gorilleri incelemesi için Ruanda’ya ve üçüncü öğrencisi Jane Goodall’ı, Şempanzeleri incelemesi için Tanzanya’daki Gombe Ulusal Parkı’na gönderdi. 

Primatolog Jane Goodall, şempanzeler hakkında daha önce bilinmeyen pek çok şey keşfetti.

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

İnsanların evrimsel olarak en yakın akrabası olan şempanzeler, sıra dışı bir şekilde toplumsal hiyerarşi olarak da insanlara çok benziyordu. Birbirine sıkı sıkıya bağlı sosyal gruplar, ittifaklar ve ortaklıklar temelinde karmaşık siyasi yapılar oluşturuyorlardı. 

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Doğal ortamları hakkında kapsamlı bilgilere sahiplerdi ve bu bilgileri akıllıca kullanabiliyorlardı. Tıbben ihtiyaçları olan bitkileri özenle seçebiliyorlardı. Şempanzeler, fındık kırmak için taştan yapılmış kırıcılar, termit avcılığı için soyulmuş ince dallar ve avcılık için keskinleştirilmiş tahta mızraklar kullanıyorlardı. Üstelik şempanze toplulukları, o güne kadar sadece insan topluluklarında görülebileceği düşünülen bu bilgi birikimlerini nesilden nesle aktarıyorlardı.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Gombe Ulusal Parkı’nda, parkın kuzeyini kontrolünde tutan Kasakela grubu ve parkın güneyini yöneten Kahama grubu vardı.

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Bu iki grup, söz konusu savaştan yıllar önce tek ve büyük bir grup olarak barış içinde yaşamışlardı. Ancak 1974 yılında ünlü primatolog Jane Goodall‘ın grubu incelemeye başlaması sırasında, şempanzeler arasındaki gruplaşma giderek netleşmeye başlamıştı. Her ne kadar grup içi ayrışmayı 1974 yılında tespit etmiş olsa da Goodall’ın arazi notları üzerinde yapılan analizler, ayrışmanın 1971’e kadar geri gittiğini gösterdi.

Notlar, Kahama grubu içerisinde 6 yetişkin erkeğin bulunduğunu göstermekteydi.

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Bu erkekler arasında “Hugh”, “Charlie” ve “Goliath” olarak bilinen üç meşhur şempanze de vardır. Ayrıca 3 dişi şempanze ve onların yavruları ile “Sniff” isimli 1 adet ergen şempanze de Kahama grubunu oluşturmaktaydı. Öteki grup olan Kasakela ise daha büyüktü: 12 dişi şempanze ve yavruları ile birlikte 8 yetişkin erkek şempanzeden oluşmaktaydı.

Savaşın başladığı tarih: 7 Ocak 1974

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Goodall ve onun saha gözlemcileri ayrıntılı notlar izleyip kaydederken, Kasakela grubu Kahamalara karşı “sistematik şiddet kampanyası” olarak tanımlanabilecek bir hareket başlattı. Kasakelalı erkek grupları, görünüşte bir şeyler ararmış gibi davranarak gizlice Kahama bölgesine girmeye başladılar. Ocak 1974 ‘te Kasakela grubundan 6 yetişkin erkek, bir ağaçta tek başına meyve yiyen Godi adında genç bir Kahama erkeğine saldırdı.

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Kasakelalılar onu ağaçtan çekip yere düşürdü ve bir kısmı Godi’yi kolları ve bacaklarından tutarken diğerleri onu dövdü, ısırdı ve birkaç kere büyük bir kayaya çarptı. Godi sürünerek uzaklaştı fakat bir daha asla görülmedi. Büyük ihtimalle dayaktan öldü. Resmi ve bilimsel kayıtlara göre bu olay, bir şempanze grubunun kendi türlerinden olan bir diğer bireyi kasti olarak ilk öldürüşüdür. 

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Sonraki 4 sene boyunca Gombe Ulusal Parkı şempanzeleri barış yüzü görmedi.

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Sonraki dört yıl boyunca, Kasakela grupları Kahama erkeklerini sistematik olarak araştırdı ve pusu kurdu. 1977’de Kahama erkekleri Charlie ve Sniff öldürüldü. Birliğin erkekleri tamamen ortadan kalktıktan sonra, Kasakela akıncıları kadınlara döndü. Bunlardan üçü zorla Kasakela topraklarına sürüklendi, bir başkasının dövüldüğü ve ısırıldığı, diğerlerinin kaybolduğu ve muhtemelen öldürüldüğü gözlendi. Grubun tüm bebeklerine de zarar verildi. 1978’de Kahama grubu artık yoktu. Tamamen ve sistematik bir şekilde silinmişti.

Bu süreçte yaşanan kan dondurucu olaylar Jane Goodall’ın kitaplarında şu şekilde anlatılmıştır:

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Gombe Şempanze Savaşı boyunca gördüklerimi hazmedebilmek için yıllarca çaba sarf etmem gerekti. Birçok gece uykumda korkuyla uyandım ve savaşın korkunç görüntülerini aklımdan çıkarmaya çabalamak zorunda kaldım. Şempanzelerden biri olan Satan’ın, Sniff‘in yüzüne aldığı derin yaradan çenesinden akan kanları içmek amacıyla ellerini bir bardak gibi kullanması… Normalde son derece zararsız olan yaşlı Rodolf’un 2 kiloluk bir taşı Godi’nin yere yığılmış vücuduna vuruşu… Jomeo’nun Dé’nin baldırından bir deri parçasını koparıp atışı… Figan’ın durmaksızın, tekrar tekrar, acımasızca Goliath‘ın titreyen bedenini yumruklaması… Ki Goliath, Figan’ın küçüklüğündeki kahramanlarından birisiydi!

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Bu saldırılar sonrasında Kasakela grubu, Kahama grubunun elindeki tüm alanı yavaş yavaş ele geçirmeyi ve kendi topraklarına katmayı başarmıştır.

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Ne var ki Kasakela’nın bu zaferi kalıcı olmamıştır. Kahama grubunun ortadan kalkışı, Gombe Ulusal Parkı‘ndaki güç dengelerini bozmuştur. Kasakela, yeni edindiği topraklar sayesinde bir anda Kalande isimli bir diğer şempanze grubu ile komşu haline gelmiştir. Kasakela’nın bu hızlı ve güçlü ilerleyişi, Kalande grubundaki şempanzelerin korumacı bir strateji izlemesine neden olmuştur. 

Ne var ki Kalande şempanzeleri hem fiziksel güç bakımından hem de sayısal olarak Kasakela şempanzelerinden üstündü.

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Kasakela’nın ilerleyişini durdurmak ve Kasakela’nın toprak kazanmak konusunda ne kadar istekli olduğunu tespit etmek adına Kalande şempanzeleri birkaç defa Kasakela’nın yeni topraklarına saldırı düzenledi. Kasakela, bu güçlü saldırılar sonucunda kısa sürede Kalande’ye boyun eğdi ve kazandığı toprakların büyük bir kısmından çekilmek zorunda kaldı.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Gombe Şempanze Savaşı, insanlığın resmi olarak tanıklık ettiği ilk şempanze savaşı olarak bilim tarihindeki yerini aldı.

4 Yıl Boyunca Devam Eden Dünyanın En İlginç Savaşı: Gombe Şempanze Savaşı

Her ne kadar bu anlatımlar bazı bilim insanları tarafından “aşırı insanlaştırılmış bir dil kullanmak” ile suçlanmışsa da sonradan yapılan analizlerin hepsi, Gombe’de yaşananları doğruladı. Üstelik sadece bununla da kalmadı, Goodall’ın müdahalelerinin hiçbirinin şempanze grupları arasındaki savaşa etki etmediğini, tarafların tamamen doğal nedenlerle bu savaşı başlattığını ortaya koydu. Böylece Gombe Şempanze Savaşı, insanlığın resmi olarak tanıklık ettiği ilk şempanze savaşı olarak bilim tarihindeki yerini aldı.

Kaynaklar: 1, 2

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bunlar da ilginizi çekebilir