Avrupa Limanlarını Karış Karış Dolaşan Genç Türkiye Cumhuriyeti Sergisi: Karadeniz Vapuru

Toprak Ergin 19 Ağustos 2019
Sponsorlu Bağlantı

Bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün ortaya attığı, genç Türkiye Cumhuriyeti’ni anlatmak için Avrupa’yı karış karış dolaşan Türkiye Müzesi Karadeniz Vapuru.

Cumhuriyetin ilanından yaklaşık 2 yıl sonra hükümet yetkilileri Türkiye’deki siyasi, hukuki ve kültürel değişimi Batıya tanıtmak amacıyla bir projeyi gündemine aldı. Tanıtım projesini ortaya atan bizzat Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün kendisiydi. Konu bir yıl boyunca Meclis gündeminde kaldı ancak bir sonuç çıkmadı. Ancak bu projenin gerekliliğine yürekten inanan Ticaret Bakanı Ali Cenani Bey’in üstün çabaları sonucu tanıtım projesi gerçeğe dönüştü. 130 metre boyunda ve 16 metre genişliğindeki Karadeniz Vapuru 1924’te satın alındı. Haliç‘e çekildi, orijinali siyah olan vapur bembeyaz boyandı, kuğu gibi oldu. Cumhuriyetin ilanından sadece 3 yıl sonra, 1926 senesinde Avrupa şehirlerini ziyaret edip oralarda Türkiye’nin ekonomik değerlerini ve gerçekleştirdiği değişimi göstermeye hazırdı.

Karadeniz Vapuru genç Türkiye Cumhuriyeti’nin “Dünyanın bize gelmesini beklemeyelim biz dünyaya gidelim” vizyonuydu.

Karadeniz Vapuru

Türkiye’nin uluslararası halkla ilişkiler gemisiydi. 180 yolcusu 105 mürettebatı vardı, yolcuları Türkiye’nin aydınlarıydı. Geminin masrafları için Meclis yüz bin lira ayrılmasına karar vermişti. İstanbul Ticaret Odası da beş yüz bin lira verecekti ve tanıtımın maliyet sorunu bu şekilde çözülecekti. 1926 yılının mart ayında Karadeniz Vapuru Haliç tersanesine çekildi ve siyah gövdesi beyaza boyandı. Ürünlerin sergilenmesi ve satılması için iki salon yapıldı, ışıklandırma için elektrik tesisatı döşendi.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Vapurun Sergi salonlarında Kütahya çinileri, Hacı Bekir Lokumları, Bursa Hereke kumaş ve halıları, Beykoz Fabrikası malları, tekel ürünleri, kehribar ve kıymetli taşlarla yapılmış süslemeler gibi pek çok ürün tanıtılacaktı.

Karadeniz Vapuru 12

Sanayi-i Nefise Mektebi öğrencilerinin yaptıkları heykel, resim ve biblolarla salonlar süslendi. Ürünlerin üzerlerine dört dilde bilgi veren etiketler konuldu. Ünlü ressam İbrahim Çallı’ya yaptırılan Mustafa Kemal’in yağlı boya tablosu salonun baş kösesinde yer alıyordu.

Milletvekilleri gazeteciler heykeltraşlar, ses sanatçıları tiyatro sanatçıları, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası, İstiklal Marşı’nın bestecisi Zeki Üngör ve yönetimde 47 sanatçısıyla gemideydi.

Karadeniz Vapuru 1
Karadeniz Vapuru 250 kişi ile seyahatini gerçekleştirdi.

Her gidilen limanında o ülkenin milli marşı çalınıyor, konserler veriliyordu. İngilizce, Fransızca, Almanca, Rusça broşürler basıldı. Ürünlerin üzerinde 4 lisanda etiketler yapıştırılmıştı. Yabancı tüccarların Türkiye’den ithal bağlantısı kurabilmesi için stantlar vardı. İş Bankası şubesi bile vardı.

Karadeniz Vapurunun idaresi Atlantik’i geçen ilk yolcu vapuru “Gülcemal’in” kaptanı olan Lütfü Kaptandı.

Karadeniz Vapuru 9

Liman işletmeleri genel müdürü Raufi Manyasiza’de sergi müdürü idi. Avrupa’da eğitim görmüş ve yedi dil bilen Samiha Hanım ise protokol müdiresi olarak görevlendirildi. Ayrıca üçüncü Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın oğlu Refi Bayar, Anadolu Ajansı’nın kurucularından şair Kemalettin Kamu, İstiklal Marşı’nın bestecisi Zeki Üngör, ilk Türk kadın gazetecilerden Bedia Arseven, ilk Türk kadın milletvekillerinden Mebrure Gönenç ve şair Orhan Veli Kanık’ın babası müzisyen Veli Kanık gibi isimler de vapurda bulunmaktaydı.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Sergi vapuru için bir de logo hazırlandı.

Karadeniz Vapuru 13

Logoda İstanbul açıklarından uzaklaşan Karadeniz Vapurunun önünde yürüyen ticaret ve haber tanrıçası Hermes, elindeki asası yerine Seyr-i Sefain idaresinin amblemi konmuştu. Karadeniz Vapuru 285 kişiyle birlikte 12 Haziran 1926 tarihinde İstanbul’dan kalabalık bir halk topluluğunun katıldığı tören ile 3 aylık yolculuğuna başladı.

Gemi İstanbul’dan ayrıldıktan sonra ilk olarak Mudanya’ya uğradı burada projeyi ortaya atan Mustafa Kemal gemiye çıktı ve öğle yemeği yedi.

Karadeniz Vapuru 15

Atatürk, geminin hatıra defterine şunları yazmıştı: “Sergi, başarıya ulaşmış bir eserdir. Bende gayet iyi izlenimler meydana getirdi. Sunuş tarzı çok iyidir. Hazırlayıcısını takdir ve tebrik ederim.” Bu kısa aradan sonra gemi yolculuğuna devam etti. Yolculuğun ilk durağı kömür almak amacıyla uğranılan Cezayir’in Bona Limanı oldu. Burada Müslüman halkın gemiye ilgisi yoğundu. Özellikle gemideki kadınların giydikleri batılı kıyafetler yerel halkın büyük ilgisini çekti.

Karadeniz Vapuru Bona da kömür alındıktan sonra 20 Haziran’da Barselona-İspanya limanına vardı.

Karadeniz Vapuru 2
Akbaba Dergisi’nde geminin sefere çıkmasını eleştiren bir karikatür.

Binlerce kişinin ziyaret ettiği gemi burada da büyük bir ilgiyle karşılandı. 1 Temmuz’da Karadeniz Vapuru Le Hayre-Fransa limanına uğradı. Burada cumhurbaşkanlığı orkestrasının verdiği konser takdir toplamış ve Fransız basınında yer buldu. Vapur bu duraktan sonra Marsilya-Fransa limanına uğradı.

Marsilya Limanı kentin ileri gelenlerinin akınına uğramıştı.

Karadeniz Vapuru 4
Le Havre kentinde Türk heyeti için verilen davet.

“Karadeniz Vapuru, Şehir Bandosu’yla karşılanmış; Fransızlar bayrağımızı selamlarken güverteden kendilerine bakan Türklerin giysilerine ise hayret etmişlerdi. Erkekler koyu renk takım elbise, beyaz gömlekler giymiş ve çoğu zarif bir iğneyle süslenmiş boyunbağları takmışlardı. Kadınlar ise erkeklerden daha şıklardı.

Gemi uzun ve neşeli tek bir düdük ile Marsilyalıları selamlıyor; bir subayımız Fransızları sergi salonuna götürüyor, herkes hayranlıkla Türk mavisi sırlı Kütahya çinilerine; bin bir nakış ve renkli Osmanlı, Yörük, Selçuklu ve Acem halılarına; yeşim, yakut, firuze gibi değerli taşlarla süslenmiş, tamamıyla elle yapılmış çeşmibülbül, laledan, gülabdan gibi cam ürünlerine bakıyordu…”

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Karadeniz Vapuru 4 Temmuz’da Londra-İngiltere’ye vardı.

Karadeniz Vapuru 10

İngiliz yetkililerin Londra’nın en ücra köşesine demir attırmasına rağmen sergi 6 günde 25 bin kişi tarafından ziyaret edildi. Karadeniz Vapurunun bir sonraki durağı Amsterdam limanı oldu. Sergiye burada da ilgi büyüktü.

Limanlarda verilen konserlerde adeta izdiham yaşanıyordu 10.000 civarında insan izlemişti.

Karadeniz Vapuru 6
Kalabalık ilgi ile orkestrayı izliyor.

Karadeniz Vapuru‘nun pürüzsüz İngilizce konuşan Bediha Celal‘in rehberliğinde gezen Amsterdam Belediye Başkanı böyle bir Türk kadını ile karşılaşacağımı düşünemezdim diyordu. Erkek mürettebatımız, Lacivert ceket, lacivert pantolon, tiril tiril beyaz gömlekler giyiyordu. Zarif boyun bağları takıyorlardı. Doğudan gelen bir vapurun “Orient esintisi” getireceğini düşünenler fena halde yanılıyordu. Güler yüzlü modern Türklerle karşılaşmışlardı.

Karadeniz Vapurunun bir sonraki ziyareti 14 Temmuz’da Hamburg limanı oldu.

Karadeniz Vapuru 8
Karadeniz Vapuru

Burada görkemli bir şekilde karşılanan Karadeniz Vapurundaki ürünlere ilgi de büyüktü. Birçok ticari antlaşmanın yapıldığı bu ziyaretten sonra Karadeniz Vapuru Helsinki limanına doğru yola çıktı. 26 Temmuz’daki bu ziyaretin ardından Karadeniz Vapuru 29 Temmuz’da Leningrad limanına vardı. Burada da ilgi yoğundu vapura günde 9 bin ziyaretçi gelmekteydi.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

İngiliz, Fransız ve Alman gazeteleri Kemal Paşa’nın kısa saçlı kızları manşetleri atmıştı.

Karadeniz Vapuru 5
Karadeniz Vapuru’nun hayatta kalan son üyesi Nevin Hanım 2004 yılında vefat etti.

Mürettebatın yarısından fazlası kolejlerden seçilen İngilizce, Fransızca konuşan kızlarımızdı. Rengarenk elbiseler giymişlerdi, Avrupa kültürüne hakimdiler. Fesli insanların ülkesi İmajını bir anda yıkmışlardı. Avrupa hayretler içinde Türkiye’nin çağdaş yüzü ile tanışıyordu.

Kopenhag, Anvers, Marsilya, Genova…

Karadeniz Vapuru 14
Karadeniz Vapuru’nun rotası

Karadeniz Vapuru Barcelona’dan sonra sırasıyla Le Havre, Londra, Amstredam, Hamburg, Stockholm, Helsinki, Leningrad, Danzing, Gydnia, Kopenhag, Anvers, Marsilya, Genova ve Napoli limanlarına uğradı ve 86 günlük yolculuğun ardından 5 Eylül 1926’da İstanbul’a geri döndü.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Karadeniz Vapuru’nun akıbeti

Karadeniz Vapuru 7
Hamburg’da kalabalık ilgiyle Karadeniz’in yanaşmasını bekliyor.

46 yıl boyunca iç hatlarda yolcu taşımaya devam eden Karadeniz Vapuru, 50’li yıllarda, Türkiye Cumhuriyeti ticaret filosunun satın alınan yeni gemilerle takviye edilmeye başlanması üzerine, 1951’de kadro dışı bırakılarak bağlandı, sonra da sökülmek üzere satıldı. Keşke genç Türkiye Cumhuriyeti’nin tanıtımında böylesine büyük bir rol oynayan Karadeniz Vapuru müze olarak muhafaza edilebilse; bugünün gençleri cumhuriyetin nasıl kurulduğu, nasıl büyüdüğü, onun için nasıl emekler verildiği konusunda daha iyi fikir sahibi olabilseydi.

Kaynaklar: 1, 2, 3

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bunlar da ilginizi çekebilir