Beyrut’taki Patlamaya Sebep Olan Amonyum Nitrat Nedir; Daha Önce Hangi Patlamalara Neden Olmuştu?

Bora Yakis 5 Ağustos 2020

Lübnan’ın başkenti Beyrut’taki patlamada 100’den fazla kişinin ölümüne neden olduğu açıklanan amonyum nitrat, kimyasal bir bileşen.

Tarımda gübreleme amacıyla kullanılan bu madde, aynı zamanda çok güçlü bir patlayıcı etkiye sahip. Bu nedenle depolanması ve kullanımı sırasında çok dikkat edilmesi gerekiyor. Benzin veya gaz yağı ile birlikte korkunç bir patlayıcıya dönüşen amonyum nitrat, 2003’te onlarca kişinin yaşamını kaybettiği İstanbul’daki saldırılarda da kullanılmıştı.

Suda çözünürlüğü yüksek bir nitrik asit olan amonyum nitrat, daha önce de büyük patlama ve can kayıplarına yol açmıştı.

Amonyum Nitrat nedir?

Amonyum Nitrat

Amonyum nitratın dünya genelinde yaygın kullanımı gübre amaçlı, ayrıca madencilik ve soğutma amaçlı paketlerin üretiminde de kullanılıyor. Aslında amonyum nitrat normal şartlarda zararsız bir şekilde çözünebilen bir kimyasal bileşik.

Fakat tarım alanında bitkiler için önemli bir besin kaynağı olan bu maddenin, depolama ve kullanım yöntemlerine dikkat edilmediğinde büyük felaketlere yol açabiliyor.

Advertisements
Advertisements

Amonyum nitrat nasıl patlayıcı hale geliyor?

Amonyum Nitrat-1

Amonyum nitratlar, çiftçilerin büyük torbalarda veya toplu olarak satın aldığı amonitrat adı verilen gübrelerden oluşuyor. Bu madde yanıcı değil, oksitleyicilerdir veya yakıcı madde, yani zaten yanmakta olan başka bir maddenin yanmasını sürdürüyor.

Rhode Island Üniversitesi’nde kimya profesörü olan Jimmie Oxley, amonyum nitratı yakmanın çok zor olduğunu ifade ediyor: “Amonyum nitratı patlatmak hiç kolay değildir, patlama sadece uyumsuz bir madde ile karışımda veya yoğun bir ısı kaynağı ile mümkündür”.

Beyrut patlama

Amonyum nitrat yakıt benzeri yanıcı bir malzemeyle birleştirildiğinde, açığa çıkan enerji neredeyse üç kat artar. Patlamadan gelen yoğun sıcaklık, gazların hızla genişlemesine neden olur ve yollarındaki çoğu cismi yok eden şok dalgaları üretiyor.

Tarihte amonyum nitrat kaynaklı birçok patlama meydana geldi

İngiltere Amonyum Nitrat patlaması

Kayıtlara geçen amonyum nitrat kaynaklı ilk patlamalardan biri 1916’da İngiltere’de bir barut fabrikasında meydana geldi. O dönemin açıklamalarına göre yaklaşık 700 ton amonyum nitrat ve 25 ton TNT’nin yol açtığı patlama sonucu 15 işçi hayatını kaybetmişti.

Bir patlama da Belçika’da

Belçika Amonyum Nitrat patlaması

78 yıl önce Belçika’nın Tessenderlo kasabasında da amonyum nitrat patlaması yaşandı. 29 Nisan 1942’de meydana gelen patlamada, 189 kişi öldü, yüzlerce kişi de yaralandı.

Gündüz saat 11.20’de meydana gelen patlama sonucu, fabrika yakınlarındaki okullarda derste olan çok sayıda öğrenci yaşamını yitirdi.

Görgü tanıklarına göre, Tessenderlo’da her evden en az bir kişi öldü. Hayatını kaybeden 189 kişi topluca bir mezara gömüldü. Daha sonra aileler, kendi ölülerini toplu mezardan çıkararak, ayrı mezarlara defnetti.

Belçika Amonyum Nitrat patlaması-1

Patlama sonrası, 70 metre çapında ve 23 metre derinliğinde bir kraterin oluştu. Produits Chimiques de Tessenderloo adlı kimya fabrikasında bazı işçilerin dinamitle 200 ton caklı amonyum nitratı kesmeye hazırlandığı sırada meydana gelen patlama, önce o dönem yaşanan savaşta atılan bir bomba sanıldı.

Tessenderlo kasabasını tamamen harap eden patlamanın, Nazi işbirlikçilerinin işi olduğu yönünde iddialar ortaya atıldı ancak daha sonra bunun bir insan hatası sonucu meydana geldiği belirlendi.

ABD’de 600 kişi ölmüştü

Teksas Amonyum Nitrat patlaması

Amonyum nitrat patlaması sonucu en ağır kayıp ise ABD’nin Texas eyaletinde yaşandı.

Teksas Amonyum Nitrat patlaması-1

ABD tarihinde “Teksas Felaketi”, bilinen en büyük sanayi kazalarından biri. 16 Nisan 1947’de Teksas limanında yükleme yapılan Fransız bandralı SS Grandcamp adlı kargo gemisinin güvertesinde çıkan yangın sonucu gemide bulunan 2 bin 300 ton amonyum nitrat patlamış, patlama zincirleme olarak limandaki diğer gemilere ve petrol depolarına sıçramıştı. Kazada 581 kişi yaşamını yitirmiş ve 8 bine yakın kişi de yaralanmıştı.

Yakın tarihte de birçok kaza yaşandı

Fransa Amonyum Nitrat patlaması
Fransa, Toulouse

ABD’deki 11 Eylül saldırılarının hemen ardından 21 Eylül 2001’de, Fransa’nın Toulouse kentinde bulunan AZF kimyasal tesisinde meydana gelen amonyum nitrat patlamasında da 31 kişi öldü.

Patlamada 2 bin 500’ü ağır toplam 8 bin kişi yaralandı. Önce “terör saldırısı” sanılan olayın, 500 kilogram amonyum nitratın ihmal sonucu klorlu bir ürünle temas etmesi sonucu meydana geldiği ortaya çıktı.

Fransa Amonyum Nitrat patlaması-1
Teksas Gübre Fabrikası

Yine ABD’nin Teksas eyaletinde 17 Nisan 2013’te bir gübre fabrikasında meydana gelen patlama da 12 kişinin ölümüne, en az 200 kişinin de yaralanmasına neden oldu. Uzmanlara göre, fabrikadaki yangının amonyum nitrat ile temas etmesi, patlamaya yol açtı.

Çin Amonyum Nitrat patlaması
Tianjin

2015’te Çin’in Tianjin limanında bir nitroselüloz deposunda başlayan yangının 800 ton amonyum nitratın depolandığı noktaya ulaşması ile felaket kaçınılmaz olmuş ve 173 kişi yaşamını yitirmişti.

Advertisements
Advertisements

2003’te İstanbul’daki saldırılarda da amonyum nitrat kullanıldı

2003 istanbul sinagog bombalaması

İstanbul’da, 15 Kasım 2003’te Şişli’deki Bet İsrael ve Beyoğlu’ndaki Neve Şalom sinagogları ile 20 Kasım 2003’te HSBC Bankası’na düzenlenen saldırılarda da amonyum nitrat kullanılmıştı. Dört farklı noktada, amonyum nitrat yüklü kamyonların infilak etmesi sonucu toplam 59 kişi yaşamını yitirmiş, 400 kişi de yaralanmıştı.

İlginizi çekebilecek diğer içerikler