kategoriler

Bilim Tarihinin En Korkunç Deneylerinden Biri: Küçük Albert Deneyi


Amerikalı Psikolog John Broadus Watson tarafından, 8 aylık Albert üzerinde etik kuralları hiçe sayılarak yapılan korkunç bir deney: Küçük Albert Deneyi.

Albert, annesi sütünü satmak için hastaneye giderken onunla birlikte giden ve kreşte diğer çocuklarla oynayan 8 aylık bir bebekti. Bu sırada aynı hastanede John B. Watson ve asistanı Rosalie Rayner sosyal-psikoloji alanında çalışmalar yürütüyor ve korkunun, sonradan edinilen şartlı bir refleks mi yoksa doğuştan gelen koşulsuz bir dürtü mü” olduğunu araştırıyorlardı. Tarihte önemli bir yere sahip olan Küçük Albert Deneyi birbiriyle tamamen alakasız görünen bu tesadüf ile başladı.

Davranış Psikolojisi ekolünün kurucusu Watson ve asistanı Rosalie Rayner, çalıştıkları John Hopkins hastanesi kreşinde oynayan çocukları uzaktan incelemeye başlarlar.

Küçük Albert Deneyi 10

Ancak, Pavlov’un hayvanlar üzerinde uyguladığı klasik koşullanmanın insanlar üzerindeki etkisini ölçmek için daha doğrudan ve kesin yanıtlar veren testler yapmaları gerekmektedir. Böyle bir testte kullanabilecekleri küçük bir deneğe ve bu tür bir çalışmaya izin verebilecek bir aileye ihtiyaçları vardır. Küçük Albert’tan ve geçimlerini sağlamak için sütünü satan annesinden haberdar olduklarında geriye sadece anneye para teklif etmek kalır. Eğer anne bu teklifi kabul ederse küçük Albert, o tarihten bu yana etik dışı olarak kabul edilen bir deneyin parçası olacaktır.

Asıl deneye geçiş yapılmadan önce küçük Albert’a birkaç duygusal test yapılır.

Küçük Albert Deneyi 2

Minik bebeğe sırasıyla beyaz bir fare, tavşan, yanan kağıt parçaları, peruk, maske gibi ilk kez karşılaşabileceği nesneler ve durumlar gösterilir. Amaç, Albert’ın bunlara koşulsuz karşı tepkisi olup olmadığını incelemektir. Sonuç tahmin ettikleri gibi olur, Albert gördüğü hiçbir nesneye karşı korku göstermez, her şeye gülümser.

Bu aşamanın ardından Albert boş bir odaya götürülür.

Küçük Albert Deneyi 6

Odada Albert’ın üzerine oturduğu bez yatak haricinde hiçbir eşya bulunmaz. Daha sonra Watson ve asistanı Rayner odadan çıkar, yalnız bıraktıkları Albert’ın yanına beyaz laboratuvar faresi salarlar. Albert, fareden korkmadığı gibi, tam tersi bir tepki göstererek fareyi çok sever, yakalamaya çalışıp, gülmeye başlar.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Watson ve asistanı Rayner artık bir sonraki aşamaya geçmeye hazırdır.

Küçük Albert Deneyi 8

Bu aşamada Albert fareye her dokunduğunda iki demir çubuğu (biri çekiç diğeri çelik çubuk) birbirine vurarak rahatsız edici ve nereden geldiği belli olmayan gürültülü sesler çıkarmaya başlarlar. Bu sesleri duyan Albert korkarak ağlar. Oda yeniden sessizliğe bürününce kaldığı yerden devam ederek fareyle oynamaya başlayan Albert, yine fareye dokunduğu ilk anda ekibin çıkardığı o gürültülü ses ile karşılaşır. Bir süre sonra sakinleşip yine aklı fareye kayan zavallı Albert, dokunmaya çalıştığı an aynı sese maruz bırakılınca fareye dokunmaktan korkmaya başlar.

Bu deney birkaç gün boyunca devam eder.

Küçük Albert Deneyi 7

Watson ve Rayner deneyi ileri noktaya taşıyıp tavşan ve başka tüylü objeler de getirirler. Çıkan sonuç: Albert, ne zaman beyaz renkli, tüylü bir nesne görse ondan korkup ağlamaya başlar ve kaçmak ister. Artık Albert gördüğü pamuk, beyaz tavşan ve benzer nesnelerin karşısında demir çubuklarla çıkarılan ses olmamasına rağmen korkmaya başlar. Vardıkları sonuçla yetinmeyen psikologlar, son olarak beyaz sakallı ve tüylü kostümler giyerek odaya girerler. Karşısında git gide büyüyen tüylü nesneler gören zavallı Albert’ın korkusu artık hafızasına tamamen kazınır.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

1920’lerde yapılan bu deneyle bilim insanları koşullu korkuyu kanıtlar.

Küçük Albert Deneyi 3

Fakat deney uğruna 8 aylık bir bebeğe yapılan koşullandırmayı geriye almadıkları, onu iyileştirmedikleri için büyük tepki çekerler. Aynı hastanenin düşük gelirli bir çalışanı olan Küçük Albert’in annesi belki de bu sebeple kendisine yapılan teklifi kabul etmiş ve çocuğunun böyle bir deneyde kullanılmasına izin vermişti. Ancak annesinin Küçük Albert’in üzerinde yapılan deneylerden haberinin olmadığı, haberinin olduğunda ise çocuğunu alarak ortadan kaybolduğu söylenmiştir. Küçük Albert Deneyi, etik dışı olması sebebiyle büyük tepkiler çekse de koşul ve korku alanında birçok uzmanın el altından faydalandığı bir deney olmuştur.

Küçük Albert’in Ölümü

Küçük Albert Deneyi 5

Küçük Albert’in asıl adı Douglas Merritte’dir. Kayıtlara göre, Douglas 6 yaşında hidrosefali nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Böyle bir deneye maruz kalan bir bebeğin, hayatı boyunca karşılaşacağı olumsuzlukların önemsenmemesi hala daha davranışçı ve hümanistik psikologlar tarafından tartışılan bir konu olarak gündemdedir ve daha uzun bir süre gündemde kalmaya devam edecektir.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Deneyi gerçekleştiren John Watson bir makalesinde şunları yazmıştır:

Küçük Albert Deneyi 9

“Bana bir düzine sağlıklı bebek verin, onları kendi yarattığım dünyamda yetiştireyim. Size garanti ederim herhangi birini istediğim herhangi bir karakter haline getirebilirim. Doktor, avukat, sanatçı, tüccar ve evet dilenci veya bir hırsız.”

Kaynaklar: 1, 2, 3

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bu içeriği arkadaşlarınla paylaşmak ister misin?

Yorumlar

yorumlar

Choose A Format
Personality quiz
Series of questions that intends to reveal something about the personality
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Countdown
The Classic Internet Countdowns
Open List
Submit your own item and vote up for the best submission
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds

Send this to a friend