kategoriler

Çernobil Araştırmasının Ardından İntihar Eden Nükleer Fizikçi Valery Legasov’un Trajik Hikayesi


Valery Legasov Çernobil faciasının sebebini araştırmakla görevli saygıdeğer bir bilim insanıydı, faciadan 2 yıl sonra intihar ederek hayatına son verdi.

Sovyet nükleer fizikçisi Valery Legasov komisyon tarafından Çernobil faciasını araştırmakla görevlendirildi. Sovyetler Birliği hükümetinin felaketin boyutlarını gizli tutmaya çalışmasına rağmen Legasov bulguların halktan gizlenmemesi taraftarıydı. Birçok insan onun nükleer serpinti felaketi olayının içinde yer alan bir figür olduğunu düşünse de Legasov, Çernobil felaketinin uzun dönem etkilerini azaltmak için gerekli tüm tedbirleri acilen alan kişiydi.

Ancak maalesef Legasov olayın üzerinden iki yıl geçmesinin ardından, tam da felaketin ikinci yıl dönümünden sadece bir gün sonra intihar etti. Ardında hükümetin yaptıklarıyla ilgili hayal kırıklıklarını ve kendi penceresinden gerçekleri anlattığı bir dizi not ve ses kaydı bıraktı. Bazıları hala hükümetin Çernobil felaketi hakkında gizlediği şeyleri öğrenmiş olmasının Legasov’un sonunu getirdiğine inanıyor.  

Valery Legasov Çernobil’e çağrılıyor.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 1

Sovyet Ukrayna’da bulunan Çernobil Nükleer Santrali’ndeki 4 numaralı reaktörün patlamasının ardından çıkan yangın 10 gün boyunca devam etmiş ve hastalık, tahliye ve ölümlere sebep olacak şekilde tonlarca radyoaktif nükleer partikül havaya saçılmıştı.

Fizikçi Valery Legasov Çernobil’deki nükleer patlamayı ilk duyduğunda genel müdür yardımcısı olduğu Kurchatov Atom Enerjisi Kurumu’nda radyo dinliyordu. Spiker Çernobil’de bir tür kaza olduğu haberini okumuştu ve gün ortasında, kabaca Çernobil’deki patlamanın üzerinden 12 saat geçtikten sonra, Legasov hükümetin oluşturduğu özel komisyondan kazayla ilgili görüşme yapmak için davet aldı.

Yürütülecek olan araştırmanın başına bakanlar kurulu başkan vekili ve Yakıt ve Enerji bürosu şefi Boris Shcherbina getirilmişti.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 2

Ancak yapılacak olan tüm araştırmaların ve çalışmaların yüzü Legasov olacaktı. Legasov ile birlikte birçok bilim insanı, askeri görevli ve komisyon üyeleri derhal Kiev’e uçtular ve oradan nükleer felaketin yaşandığı yere en yakın yerleşim birimi olan Pripyat’a geçtiler. Nükleer tesisin 10 km uzağında, gece vakti gökyüzünde Legasov görmeyi beklediği kızıl ışımayı gördü.

Yerel yetkililer felaketin yaşandığı yere en yakın yerleşim birimindeki 300 bin kişiyi tahliye etmişti. Ancak bölgede yaşayan pek çok insan tahliye edileceklerini yetkililerden değil de dedikodu şeklinde yayılan söylentilerden duymuştu. Mesela Legasov, kazanın ertesi günü annelerin bebeklerini parka gezmeye çıkardığını, çocukların sokaklarda oynadıklarını duymuştu, tıpkı sıradan bir Pazar günü gibi. Nihayet bölgede kalan diğer insanlar da tahliye edildikten sonra, Legasov aslında birçok insanın şehri muhtemelen radyoaktif serpinti ile kontamine olmuş kendi araçlarıyla terk ettiğinin farkına vardı.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 3

Bugün o bölge hala terk edilmiş durumda ve Çernobil girilmez bölge olarak biliniyor. Etrafındaki ormanlar serpinti sebebiyle kızıla dönmüş durumda, bu sebeple Kızıl Ormanlar olarak anılıyorlar ve tekrar insan yerleşimine açılabilmesi için en az 20 bin yıl geçmesi gerektiği düşünülüyor.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Radyasyon seviyesi çok yüksek olduğu için Legasov ve komite üyeleri kaza bölgesini helikopterle havadan incelediler.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 4

Santraldeki yangına ancak reaktörün 300 metre yukarısından müdahale edilebiliyordu. Legasov’a göre yardım etmeye istekli santral çalışanlarının pratik anlamda hiçbir faydaları yoktu.

En başta Legasov, Sovyetler Birliği’nde bu türden bir facia ile başa çıkabilecek bir organizasyon yapısının bulunmadığını biliyordu. Anca felakete müdahale edebilmek için gerekli ekipmanlara acilen ihtiyacı vardı. Yeteri kadar maske veya radyasyon ölçüm cihazı yoktu. Legasov yabancı ülkelerden gelecek yardımlara da ihtiyaçları olduğunu söyledi ve santraldeki grafit yangınları ile nasıl mücadele edeceklerine ve hangi kimyasal karışımları kullanacaklarına dair yurt dışından destek aldı.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 5

Valery Legasov’a göre durum: Ulusal ekonomi yönetiminde yapılan yanlışların sürekli yüceltilmesi ve bunun on yıllar boyunca aralıksız yapılıyor olmasıydı.

Valery Legasov’un iç karartıcı raporu.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 6

Legasov’un ekibi Çernobil’deki faciaya çok sayıda faktörün sebep olduğunu belirledi. İlk olarak Sovyet tasarımı Bolsho Moshchnosty Kanalny veya RMBK reaktör hatalı ve kararsızdı, ayrıca Sovyetler Birliği dışında herhangi bir yerde kullanılması yasaktı.

Sovyet hükümetini bu tip bir reaktörü kullanma konusunda uyaran bazı uzman raporları vardı. Çünkü herhangi bir kaçak veya maruz kalma durumunda reaktörün radyoaktif maddeleri hapsedecek bir koruyucu tabakası yoktu. Bu uyarılar bariz bir şekilde sümen altı edilmiş, görmezden gelinmişti.

İkinci olarak, santralde eğitimsiz kişiler çalışıyordu, bu kişilerin reaktör ekipmanlarına uygun olmayan şekilde müdahaleleri felakete katkıda bulundu.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 7

Aslında, patlama gecesinde yardımcı mühendis Anatoly Dyatlov kontrolündeki ekip kasten izinsiz bir güvenlik testi gerçekleştirmişti, bu da reaktörde kısa devreye ve devamında çekirdek erimesine yol açtı.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 8

Valery Legasov’un ifadelerine göre o kötü günlerde küçük bir umut ışığı vardı. Felaketin yol açtığı yıkımın etkilerini azaltmak için birçok kişi yardım etmeye istekliydi ve ettiler de hatta bazıları bu uğurda hayatlarını bile feda etti.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Ağustos 1986’da Legasov, Çernobil’deki felaketin sebeplerine dair Sovyet raporunu sunmak amacıyla Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun düzenlediği konferansa katılmak için Viyana’ya gitti.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 9

4 saatlik sunumunda Legasov, kazaya reaktörün hatalı tasarımının insan hatasıyla birleşmesinin yol açtığını anlattı. Ayrıca ihmalkarlığın ve hazırlıksız olmanın da kazada büyük bir rol oynadığını vurguladı.

Legasov’un raporunda şu cümle yazıyordu: “Cihazların ve ekipmanların durumundan bağımsız olarak bilimsel yöntemleri ve tasarımları uygulamadaki ihmal dünyanın her yerinde görülebilir.”

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 10

Uluslararası komitede bulunan insanlar Legasov’un facia hakkındaki detaylı ve açık değerlendirmelerini alkışladı. Legasov’un bu yaklaşımı, Sovyet hükümetinde baskın olan olayı küçümseme ve felaketin boyutlarını olduğundan küçük gösterme yaklaşımının tam tersiydi. Dahası, Legasov kendisini bu işe adamış olmasından dolayı büyük övgü topladı. Durum kontrol altına alınana kadar olay yerinden ayrılmadı, oysa komitenin diğer üyeleri radyasyona maruz kalmamak için rotalarını en başından Çernobil’den uzak bir yere yönlendirmişti bile.

NBC televizyonuna verdiği röportajda Legasov şunları söylüyordu:

“Bugün yaşadığımız dünyada etrafımız potansiyel olarak tehlikeli, nükleer ve nükleer olmayan sistemler barındıran teknoloji kompleksleriyle çevrili. Bu sistemler olmadan gelişmemiz mümkün değil, ancak yine de tehlikeliler. Bu yüzden bütün bu teknolojik komplekslerin güvenliklerini sağlamak için çok çalışmalıyız. Nükleer, kimyasal veya biyolojik fark etmez bu sistemler sürekli geliştirilmeli ve iyileştirilmeli.”

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Ancak bütün bunlardan iki yıl sonra, felaketin ikinci yıl dönümünün ertesi günü, Legasov evinde intihar etmiş olarak bulundu, öldüğünde 51 yaşındaydı.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 11

Legasov kendini asarak intihar etti ve geride bir not bırakmadı, sadece reaktörün patlamasını araştırırken hükümetin yaptığı karartmaları anlattığı bir dizi not ve ses kaydı bıraktı arkasında. Legasov’a göre Sovyet hükümeti felaketle ilgili birtakım bilgileri gizlemeye çalışıyordu.  

Legasov’un yakın arkadaşı Vladimir Gubarev, Pravda gazetesine verdiği röportajda şunları söylüyordu: “Uluslararası arenada övgü almış olmasına rağmen, çalışma arkadaşları Legasov’un Çernobil kazasına müdahalesini küçümsediler. Bir zamanlar genel müdür yardımcısı olduğu Kurchatov Atom Enerjisi Kurumu’nun bilimsel ve teknik kurulunda yer alması 100’e karşı 129 oyla reddedildi. Onlara şunu söylemek isterdim, Legasov sonuna kadar Çernobil’den ayrılmadı, ama hiçbirinizi orada görmedik.”

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 12

Daha sonra Legasov Çernobil faciasına müdahale eden ekip içerisinde, prestijli “Sosyalist işçi kahramanı” ödülünü almayan tek kişi olduğunu öğrendi, bu da onu çok üzdü.

Gubarev’e göre arkadaşının intihar etmesinde bu olayların da katkısı vardı. Kimisi Legasov’un intiharını aile içi meselelere bağlarken, kimisi de Çernobil yüzünden yaşanan acılardan kendisini sorumlu tuttuğuna inanıyor.

Aralık 2000’de, Çernobil faciasının yaşanmasından 14 yıl sonra Çernobil nükleer santralindeki son reaktör de kapatıldı.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 13

O güne kadar üç reaktör de Ukrayna’nın kontrolündeydi. İki numaralı rekatör 1991’de kapatılmış, ondan 5 yıl sonra da 1 numaralı reaktör kapatılmıştı.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

HBO’nun Çernobil dizisinden sonra Çernobil kazası ve olaya dahil olan aktörler yeniden hatırlandı.

Valery Legasov’un Trajik Hikayesi 14
Chernobyl dizisi karakterleri 3
Chernobyl dizisi karakterleri 4

Dizide Legasov’un söylediği “Eğer yeterince yalan duyarsak, artık gerçeği hatırlayamayız. Ondan sonra ne yapacağız?” sözleri hafızalara kazındı.

Yıllardır kazayla ilgili eski dokümanları inceleyen insanlarla görüşmeler yapan, Legasov’un arkadaşları, meslektaşları ve hatta kızı ile konuşan bir yazarın iddiasına göre Çernobil dizisinde izlediğimiz Valery Legasov tamamen bir kurgu. Legasov, ölümünün ardından 20 Eylül 1996 tarihinde “Rusya Federasyonu Kahramanı” ödülüyle ödüllendirildi. Daha sonra Rusya başkanı Boris Yeltsin, Legasov’un araştırma esnasında sergilediği cesaret ve kahramanlık için ayrıca övgüyü hak ettiğini söyledi.

Faciadan 7 yıl sonra yapılan 32. Gün programında Mehmet Ali Birand faciayı ele alıyor, Anatoly Dyatlov’un da bulunduğu bölümü buradan izleyebilirsiniz.

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bu içeriği arkadaşlarınla paylaşmak ister misin?

Yorumlar

yorumlar

Choose A Format
Personality quiz
Series of questions that intends to reveal something about the personality
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Countdown
The Classic Internet Countdowns
Open List
Submit your own item and vote up for the best submission
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds

Send this to a friend