Commodus: ‘Gladyatör’ Filminde Ölümsüzleştirilen Çılgın Roma İmparatorunun Gerçek Hikayesi

Toprak Ergin 24 Şubat 2022

Gladyatör dövüştüren ve kendini bir tanrı sanan paranoyak bir megaloman olan Commodus, Hollywood’un tasvir edebileceğinden çok daha zalim ve kötüydü.

Roma imparatorlarını sıraladığınızda karşınıza garip bir desen çıkar: Hemen hemen istisnai derecede parlak her imparatorun ardından, istisnai derecede çılgın bir imparator gelmiştir.

Roma’yı bayındırlık işleriyle iyileştiren hayırsever imparator Claudius’u, onu rezil bir şekilde yakıp kül eden üvey oğlu Nero izledi. İmparator Titus Flavian, Kolezyum’u tamamladı ve cömertliğiyle halka kendini sevdirdi, ancak kendi mahkemesi tarafından öldürülen kardeşi Domitian onun yaptığı tüm iyi işleri geri çevirdi.

Herkül'ün reenkarnasyonuymuş gibi tasarlanmış Roma İmparatoru Commodus'un büstü, tam olarak kendisinin olduğuna inandığı şey.
Herkül’ün reenkarnasyonuymuş gibi tasarlanmış Roma İmparatoru Commodus’un büstü, tam olarak kendisinin olduğuna inandığı şey.

Ve “Filozof” ve “Beş İyi İmparator”un sonuncusu olarak bilinen bilge Marcus Aurelius’un yerine, deliliğe düşüşü bin yıl boyunca ölümsüzleşecek olan oğlu Commodus geçecekti.

Edward Gibbon’un ünlü Roma İmparatorluğu’nun Düşüşü ve Çöküşü’nde belirttiği gibi, Domitian’ın ölümü ile Commodus’un saltanatı arasındaki aradan geçen yıllarda, “Roma imparatorluğunun büyük bir kısmı, erdem ve bilgeliğin rehberliğinde mutlak güç tarafından yönetiliyordu. ” “Beş İyi İmparator” verimli bir yönetim sergiledi ve onların yönetimindeki Roma halkı “akılcı bir özgürlük” yaşadı. Ancak, çılgın imparatorların günleri çoktan gitmiş gibi göründüğünde, Commodus çılgınlığı kükreyerek geri getirdi.

Commodus Tahta Çıkıyor

Commodus

MS 161’de doğan Lucius Aurelius Commodus, babası Marcus Aurelius tarafından MS 177’de, henüz 16 yaşındayken eş imparator olarak atandı. Çağdaş Romalı yazar Cassius Dio, genç varisi “oldukça basit fikirli” olarak tanımlıyor, ancak babasıyla uyumlu bir şekilde hüküm sürdü ve imparatorun birkaç yıldır sürdürdüğü Tuna boyunca Germen kabilelerine karşı Marcomannic Savaşlarında Marcus Aurelius’a katıldı.

Gladyatör'ün bu sahnesinde Commodus (Joaquin Phoenix tarafından canlandırılıyor) tahtı ele geçirmek için babasını öldürüyor.
Gladyatör’ün bu sahnesinde Commodus (Joaquin Phoenix tarafından canlandırılıyor) tahtı ele geçirmek için babasını öldürüyor.

Ama Marcus Aurelius MS 180’de öldüğünde (Gladyatör’de tasvir edildiği gibi, oğlunun kendi elinden değil, doğal sebeplerden dolayı), Commodus Roma’ya dönebilmek için kabilelerle alelacele barış yaptı. Amacı ise belliydi, “Marcus’un sürgün ettiği, ancak kısa süre sonra imparator üzerindeki konumlarını ve etkilerini yeniden kazanan köle ve savurgan gençlerle başkentteki zevk dünyasının tadını çıkarmak.”

Commodus (Joaquin Phoenix tarafından canlandırılıyor) -2

Alışılmadık kişisel zevklerine rağmen, Commodus başlangıçta kanlı bir diktatörden çok tipik şımarık, zengin bir genç gibi davrandı. Cassius Dio, Commodus’un “doğal olarak kötü olmadığını”, “korkaklığının onu arkadaşlarının kölesi yaptığını” ilan etti.

Babasının rejimindeki danışmanların çoğunu yerinde tuttu ve saltanatının ilk üç yılı babasınınki kadar sorunsuz geçti, bütün bunlara bir de Roma’nın artık herhangi bir savaşın içinde olmamasının getirdiği rahatlığın sağladığı yararları da eklemek gerekli. Aslında, tek bir talihsiz olay olmasaydı, Commodus’un egemenliği Roma tarihinde oldukça dikkat çekici hale gelebilirdi.

Suikast Girişimi ve Deliliğe Düşme

Commodus-3

MS 182’de Commodus’un kız kardeşi Lucilla, erkek kardeşine suikast girişiminde bulundu. Bazı kaynaklar, Lucilla’nın Commodus’un karısı Crispina’yı kıskandığını (Gladyatör filminde Commodus ve Lucilla arasındaki ensest ilişki olduğu iddia ediliyor) iddia ederken, diğerleri onun kardeşinin zihinsel dengesizliğinin ilk uyarı işaretlerini gördüğünü iddia ediyor.

Kökeni ne olursa olsun, komplo başarısız oldu ve olay, her yerde komplolar ve ihanetler görmeye başlayan Commodus’ta çılgın bir paranoyaya yol açtı. İki olası suikastçıyı ve bir grup önde gelen senatörle birlikte idam ettirdi, iddialara göre bu senatörler Lucilla’nın Capri’ye sürgüne gönderilmesi ve bir yıl sonra kardeşinin emriyle öldürülmesi olaylarına dahil olmuşlardı.

Commodus-1

Suikast girişimi Commodus’un saltanatında bir dönüm noktası oldu, çünkü “insan kanını bir kez tattıktan sonra, acıma ya da pişmanlık duyamaz hale geldi.” Rütbe, servet veya cinsiyet gözetmeksizin insanları idam etmeye başladı. İmparatorun dikkatini çeken biri, istemeden de olsa onun gazabına uğrama riskiyle karşı karşıya kaldı.

İmparator sonunda “imparatorluğun dizginlerini” bırakmaya karar verdi ve “kendini araba yarışına ve ahlaksızlığa teslim etmeyi ve görevine ilişkin sorumluluklarının neredeyse hiçbirini yerine getirmeyi” seçti. Her biri bir öncekinden daha zalim ve beceriksiz görünen imparatorluğunun yönetimini devralması için gözdesi olan birkaç yönetici atadı.

Commodus figürünün bulunduğu paralar

Ancak, bu gözde kişiler bile onun öfkesine karşı tam olarak güvende değildi. İlki, Sextus Tigidius Perennis, Commodus kendisine karşı komplo kurduğuna ikna olduktan sonra idam edildi. İkincisi, özgür adam Cleander, özgür adamın suistimallerine öfkelenen bir çete tarafından parçalanmasına izin verdi.

Kolezyumda Megalomani

Commodus-4

Commodus döneminde Roma, “altın bir krallıktan demir ve pas krallığına” inmişti. Nero’nun Roma yanarken keman çalması gibi, Commodus da etrafındaki şehir çürürken eğlendi.

Senatörlerin idamları kana olan iştahını kabartmıştı ve kendini “vahşi hayvanlarla ve insanlarla savaşmaya” adadı. Sadece özel olarak avlanmakla yetinmeyen imparator, Gladyatör’de tasvir edildiği gibi, kalabalığın zevkine ve senatonun dehşetine karşı bir gladyatör olarak yarışarak Colosseum’da performans sergilemeye başladı. Commodus “Arenaya Merkür kıyafeti içinde girecek ve diğer tüm kıyafetlerini bir kenara atacak, gösterisine sadece bir tunik ve yalınayak başlayacaktı.”

Commodus (Joaquin Phoenix tarafından canlandırılıyor) -1

Senatörler, imparatorlarının amfitiyatronun kumlarında yarı çıplak dolaştığını görünce ne kadar tiksindilerse de oynamaktan başka bir şey yapamayacak kadar korkmuşlardı. Cassius Dio, Commodus’un yorulduktan sonra ona bir bardak soğuk şarap ısmarladığı ve “bir yudumda içtiği” bir olayı kaydetti. Eğlenceli bir anekdotta Dio devam etti, “Bunun üzerine hem halk hem de biz senatörler, içki nöbetlerine çok aşina olduğumuz sözleri hemen haykırdık: ‘Çok yaşa imparator!'”

Commodus’un megalomanisi Kolezyum ile sınırlı değildi. “Terk edilmiş zavallı o kadar çılgına dönmüştü ki” Roma’nın adını Colonia Commodiana (Commodus Kolonisi) olarak değiştirdi ve ayların adlarını, kendisine bahşettiği pek çok sıfattan birini yansıtacak şekilde değiştirdi.

Commodus (Joaquin Phoenix tarafından canlandırılıyor)

Ayrıca kendini tanrı Herkül’ün yeniden vücut bulması olarak ilan etti ve senatoyu onun tanrısallığını tanımaya zorladı. Mitolojik kahraman olarak tasvir edilen imparatorun heykelleri, biri som altından yapılmış ve yaklaşık yarım ton ağırlığında olmak üzere şehrin her yerine dikildi.

Son bir delilik eyleminde Commodus, Nero’nun dev heykelinin kafasının kendisininkiyle değiştirilmesini emretti ve “on iki kez (sayısını hatırladığım kadarıyla) bin adamı fetheden tek solak savaşçı” yazısını ekledi.

Commodus’un Öldürülmesi

Commodus’un öldürülmesini resmeden bir çizim.
Commodus’un öldürülmesini resmeden bir çizim.

MS 192’ye gelindiğinde, Roma halkının canına tak etmişti. “Commodus, Romalılar için herhangi bir salgın hastalıktan veya herhangi bir suçtan daha büyük bir lanetti” ve şehir iflas ve kaosa sürüklenmişti. İmparatorun mabeyincisi ve metresi Marcia da dahil olmak üzere küçük bir komplocu grubu onu öldürmeye karar verdi. İlk denemede zehirli et kullanıldı, ancak Commodus onu kustu.

Commodus - 5

Hayatına yönelik bir girişim daha boşa çıktı, ancak komplocular cesaretlerini kaybetmedi. Daha sonra 31 yaşındaki imparatoru banyosunda boğmak için bir atlet gönderdiler. İşe yaradı ve neredeyse bir asırdır Roma’yı yöneten Nerva-Antonine hanedanı sona ermiş ve şehir kısa sürede iç savaşa sürüklenmişti. Commodus kaosla hükmetti ve arkasında kaos bıraktı.

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bunlar da ilginizi çekebilir