Çocuklarda Ateş: Evde Uygulayabileceğiniz Tedaviler ve Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?

Funda Doruk 2 Mayıs 2020

Çocuklarda ateş ebeveynlerin en çok endişe ettikleri sorunların başında geliyor, aynı zamanda çocukların acil servise getirilmesindeki bir numaralı sebep.

Ateş tek başına bir rahatsızlık değil, ancak insan vücudunun uğradığı bir saldırıya karşılık verdiğini gösteren en önemli işaretlerden biri. Vücut yabancı bir maddenin saldırısına uğradığında savunma mekanizması, hastalıkla mücadele etmek için enfeksiyonlarla savaşan hücreleri aktive eder.

Vücut sıcaklığının 38 derecenin üzerine çıkması, kişinin ateşli olması olarak kabul edilir. Son derece yüksek olması ve uzun süre devam etmesi haricinde vücut sıcaklığının yükselmesi tek başına hayati tehlike oluşturmaz. Çoğu vakada endişe edilecek bir durum yoktur. Ateş, çocukların bağışıklık sisteminin virüs veya bakteri enfeksiyonuna karşı verdiği normal bir tepkidir. Sağlıklı çocukların çoğu ateşi tolere edebilir.

Çocuklarda ateş yükselmesinin sebepleri nelerdir?

Ateşi olan çocuk

Çocuklarda yaygın olarak görülen ateşlenme sebepleri şunlardır:

Bakteriyel enfeksiyonlar
Viral enfeksiyonlar
İlaçların yan etkileri
Aşırı ilaç kullanma
Sıcak çarpması veya alerji
vücudun aşıya verdiği olağan tepki
Kulak enfeksiyonları
İdrar yolu enfeksiyonları
Belirli enflamatuar hastalıklar

Çocuklarda ateş yükselmesinin belirtileri nelerdir?

Ateşi olan çocuk-1

Ortalama vücut sıcaklığının yükselmesinin yanı sıra, çocuklarda ateşin kendini gösterdiği başka belirtiler de vardır.

Solgun görünme, yorgun gözler ve kırmızı bir yüz
Titreme
Genel vücut ağrısı ve/veya baş ağrısı
Terleme veya sıcak basması
Hareketsizlik
İştahsızlık
Su kaybı
Güçsüzlük ve yorgunluk
Küçük çocuklarda, huzursuzluk, huysuzluk, yorgun hissetme ve her zamankinden daha çok ağlama

Amerikan Pediyatri Akademisi, 4 yaş ve altındaki çocuklarda vücut sıcaklığını doğru bir şekilde ölçmek için sıcaklığın anal yoldan ölçülmesini önermektedir.

Çocuklarda normal vücut sıcaklığı aralığı kaçtır?

Ateşi olan çocuk-2

Seçtiğiniz ateş ölçme yöntemine göre normal sıcaklık seviyeleri şu şekildedir:

Rektum: 36.6 – 38.4

Ağız: 35.5 – 37.9

Kulak: 35.8 – 38.0

Koltuk altı: 34.7 – 37.4

Çocuğunuzun vücut sıcaklığının normal olup olmadığını görmek için bu çizelgeyi kullanabilirsiniz, böylece ne yapmanız gerektiğini daha doğru bir şekilde takip edebilirsiniz.

Çocuklarda yüksek ateşin tedavisi

Ateşi olan çocuk-3

Çocuklarda yüksek ateşin tedavisi, çocuğun vücut sıcaklığını onu rahatlatacak bir seviyeye indirmeyi kapsar.

Vücut sıcaklığını düşürmek için çocuğa ateş düşürücü ilaçlar verebilirsiniz. Reye sendromuna sebep olabileceği için bir çocuğa asla ama asla Aspirin vermeyin.

Bol bol dinlenmesini sağlayın.

Çocuğunuzu kat kat giydirmeyin. Bunu yapmanız vücut sıcaklığının bir anda yükselmesine yol açabilir.

Çocuğunuz 6 aylıktan küçükse, sık sık emzirin. Eğer hala anne sütü alan bir çocuğunuz varsa emzirmek çok faydalı olacaktır.

Sıvı dengesini korumak için çocuğunuza bol bol sıvı verin, susuz kalmamasına özen gösterin.

Çocuğunuzun ateşini düşürmek için evde uygulayabileceğiniz tedaviler.

Ateşi olan çocuk-4
Çocuklarda Ateş: Evde Uygulayabileceğiniz Tedaviler

Her ne kadar ateş ciddi bir rahatsızlığın belirtisi olmasa da çocuğunuzun hasta, halsiz ve rahatsız olduğunu görmek can sıkıcı olabilir. Çocuğunuzun ateşinin olması, mutlak suretle ilaç vererek onun ateşini düşürmeniz gerektiği anlamına gelmez.

Aşağıdaki doğal yöntemlerle çocuğunuzun ateşini kontrol altında tutabilirsiniz.

1. Ilık bir banyo yaptırın

Bebeğe ılık banyo

Vücudu dışarıdan soğutmak ateşi düşürmek için son derece etkili bir yoldur.

Çocuğunuzun ateşi yükseldiğinde yapmanız gereken ilk şey çocuğunuza ılık bir banyo yaptırmaktır. Ilık banyo vücut sıcaklığının düzenlenmesine yardımcı olacaktır. Aynı zamanda çocuğunuzun rahatlamasına, daha iyi uyumasına ve kendini daha hızlı toparlamasına da yardımı olacaktır.

Ancak soğuk suyla banyo yaptırmaktan kaçının, bunu yaparsanız vücut şoka girecek ve vücut sıcaklığını daha da artırmaya çalışacaktır.

2018 yılında, Uygulamalı Araştırmalar Dergisi’nde yayımlanan bir çalışmada, vücudun veya vücudun bir bölgesinin suya batırılmasının kan dolaşımını artırdığı ve bu sayede vücut sıcaklığını düşürdüğü gösterilmiştir. 

Çocuğunuzu ılık suyla dolu bir küvete oturtarak veya bir sünger yardımıyla suyu vücuduna sürerek banyo yaptırabilirsiniz. Bunu günde 3 defa tekrar edebilirsiniz.

Alternatif bir yol olarak, çocuğunuzun alnına ıslak bir bez koyabilirsiniz. Islak bezdeki su buharlaştıkça ateşi de düşürecek ve vücut sıcaklığı daha hızlı düşecektir.

Bezi soğuk suyla ıslatın ve sıkın.

Islak bezi çocuğunuzun alnına koyun.

Bez ılık bir hale geldiğinde yeniden ıslatarak işlemi tekrarlayın.

Ateş hissedilir şekilde düşene kadar bunu tekrar edin.

Not: Buz gibi soğuk su kullanmayın, bunu yapmanız vücut içi sıcaklığının yükselmesine sebep olabilir.

2. Sıvı tüketmesini sağlayın.

Sıvı tüketen çocuk

Ateşi yükselen çocuklar için sıvı alımı hayati öneme sahiptir. Sıvılar vücut ısısının düşmesine ve terleme yoluyla sıvının yer değiştirmesine yardımcı olacaktır. Bunu yapmak aynı zamanda sıvı kaybının da önüne geçecektir, çünkü sıvı kaybı başka diğer komplikasyonlara ve iyileşmenin gecikmesine sebep olur.

Bu tedavi ayrıca dengue ateşi için de faydalıdır. PLOS One’da 2017 yılında yayımlanan bir çalışma, dengue ateşi hastalarında ağız yoluyla sıvı alımının hastaneye yatma oranlarını ve damar yoluyla sıvı alımı gereksinimini düşürdüğünü göstermiştir.  

Ara ara ılık banyo yaptırmakla birlikte çocuğunuza ağız yoluyla, evde yapabileceğiniz veya bir eczaneden satın alabileceğiniz sıvı solüsyonu verin. 

Çocuğunuza ayrıca soğuk süt, Hindistan cevizi suyu, sıkma meyve suyu, sulu meyveler, çorba, buzlu dondurma ve yoğurt da verebilirsiniz.

Yüksek ateş rahatsızlık ve huzursuzluk yaratacağı için, çocuklar tek seferde büyük miktarlarda sıvı tüketemeyebilir, bu sebeple az miktarda ama sık sık sıvı verebilirsiniz.

3. Dinlenmelerini sağlayın.

Ateşi olan çocuk-5

Çocuk ya da yetişkin fark etmeksizin yeteri kadar dinlenmek ve uyumak yüksek ateş için olmazsa olmaz bir şarttır.

Çocuğunuz dinlendiğinde, vücudu, başka aktiviteler yerine tüm enerjisini hastalıkla mücadele için harcayacaktır.

Ayrıca uyumak, vücuda hastalıkla mücadele için ihtiyaç duyduğu enerjiyi sağlayacaktır. Bu sebeple, çocuğunuzun mümkün olduğunca çok dinlenmesi ve rahatlaması önemlidir.

Eğer çocuğunuz uyumak istemiyorsa veya sürekli hareket etmek, bir şeyler yapmak istiyorsa, az hareket etmesini sağlayacak aktiviteler yapmaya çalışın, mesela boyama yapmak, yapboz oynamak ya da kitap okumak gibi.

Bu gibi durumlarda çocuğunuzun fazla hareket etmesinin önüne geçmek için sevdiği çizgi filmi veya filmi izletmeyi de deneyebilirsiniz.

4. Serin bir ortam sağlayın.

Ateşi olan çocuk-6

Çocuğunuzun ateşi varsa, onu serin bir ortamda tutun. Odanın sıcaklığı çok soğuk ya da çok sıcak olmamalıdır. Çocuğunuzun bulunduğu odayı 21.1 – 23.3 dereceler arasında tutmaya özen gösterin.

Eğer vantilatör kullanıyorsanız düşük devirde olmasına özen gösterin ve vantilatör havasının direkt olarak çocuğunuza çarpmamasına dikkat edin.

Eğer klima kullanıyorsanız, sıcaklığı oda sıcaklığı seviyesinde tutun. Çocuğunuzun titrememesine dikkat edin, çünkü bu vücut sıcaklığını yükseltebilir.

Ayrıca ısıtıcıları kesintisiz kullanmamaya dikkat edin, bu çocuğunuzda hararete sebep olabilir.

İlaveten, çocuğunuzu hafif şekilde giydirin ve uyurken üzerini sadece bir çarşaf veya ince bir battaniye ile örtün. Çocuğunuzu kat kat giydirmek veya üstünü birkaç kat battaniye ile örtmek ateşinin düşmesini önlediği gibi daha da yükselmesine bile yol açabilir.

Daha hızlı bir iyileşme için neler yedirebilirsiniz?

Hasta çocuğuna çorba içiren anne

Çocuğunuza zencefil karışımı verin.

Zencefil çayı

Ateşi düşürmek için zencefil kullanmak mükemmel bir yoldur.

Zencefil vücudun ısı atmasına yardımcı olur, bu da ateşi düşürür. Zencefilin anti-bakteriyel ve antiviral özellikleri her tür enfeksiyona karşı etkili bir silahtır. Ayrıca, bağışıklık sistemini güçlendirerek iyileşme sürecine katkıda bulunur.

Yarım çay kaşığı zencefil suyu, 1 çay kaşığı limon suyu ve 1 çorba kaşığı balı karıştırın. Bu karışımı günde 3 defa, ateşi düşene kadar çocuğunuza verin.

Bir başka seçenek ise ılık su ile dolu bir küvete 2 çorba kaşığı zencefil tozu karıştırmaktır. Çocuğunuzu bu suyun içinde yaklaşık 10 dakika oturtun. Ardından çocuğunuzu kurulayıp battaniye ile tamamen sarın. Kısa sürede çocuğunuz terlemeye başlayacak ve ateşi düşecektir. 

Çocuğunuza fesleğen suyu içirin.

Fesleğen çayı

Fesleğen çocuklarda ateşin düşürülmesi için etkili bir bitkidir.

Bitkinin antibiyotik ve antibakteriyel özellikleri, ateşe sebep olan bakterilerden kurtulmada yardımcı olabilir. Dahası, iyileşme sürecinde önemli bir rol oynayan bağışıklık sistemini güçlendirir. Fesleğen yaprakları vücut ısısının düşürülmesine de yardımcı olabilir.

Bir avuç fesleğen yaprağını 2 fincan suyun içine atın. Yapraklar küçülüp yarı boyutuna inene kadar solüsyonu kaynatın. Bir miktar bal ekleyip soğumaya bırakın. Günde birkaç defa çocuğunuza verin.

Ayrıca çocuğunuza düzenli aralıklarla, iyice yıkanmış fesleğen yapraklarını da çiğnetebilirsiniz.

Bir başka seçenekte ise 5-7 fesleğen yaprağının suyunu sıkın. Bu suya bir tutam taze çekilmiş karabiber ekleyin ve ateşi düşene kadar günde iki-üç defa çocuğunuza verin.

2014 yılında, fesleğenin öksürük, astım, ateş ve ishal tedavisinde kullanılabileceğini söyleyen bir araştırma yayımlanmıştır.

Ilık bir çorba her zaman iş görür

Kemik suyuna çorba

Çocuğunuzu düzenli aralıklarla besleyici değeri yüksek gıdalar yedirmeniz hastalığı daha kolay atlatmasına yardımcı olacaktır.

Ateşten dolayı vücut zayıf düşeceği için, sonrasında uygun besin değerlerine sahip özel bir diyet uygulamanız önemlidir. İyi bir diyet aynı zamanda vücut sıvılarının ve elektrolitlerin dengeye gelmesine ve bağışıklık sisteminin güçlenmesine yardımcı olacaktır.

Çocuğunuz için bu süreçte önerilen diyet; yüksek kalorili, yüksek proteinli, düşük yağlı ve bol sıvı içeren bir diyet olmalıdır.

Çocuğunuz için bu süreçte en iyi seçimler kemik suyu veya sebzeli tavuk çorbası olabilir. Kemik suyu yüksek oranda kıkırdak içerir ki bu da vücudu hastalıklara karşı koruyan beyaz kan hücrelerinin yenilenmesine yardımcı olur. Ayrıca kemik suyunun sindirimi son derece kolaydır.

Çocuğunuzun enerji ihtiyacını karşılayabilmek için diyetine yüksek karbonhidratlı besinler de eklenmelidir. Sindirimi zor olduğu için baharatlı, yağlı ve yüksek lif oranına sahip besinlerden kaçınılmalıdır.

İştah kaybı olacağı için çocuğunuzun çok fazla yemek yemesini beklemeyin. Başlangıçta çocuğunuza 2 saatte bir yemek verin, kendini daha iyi hissetmeye başladıkça süreyi her 4 saatte bir olacak şekilde düzenleyebilirsiniz.

Çocukta ateş ile ilgili risk faktörleri

Ateşi olan çocuk-7

Bazı çocuklar ateş yükselmesiyle birlikte sıklıkla halsizleşirler. Bunun sebebi ateşin altında yatan başka bir rahatsızlık olabilir, bunun için pediyatrist ile görüşmelisiniz.

Kanser

Otoimmün hastalıklar

Beyin rahatsızlıkları

Ateşle ilişkili komplikasyonlar bunlar arasında sayılabilir.

Ateş çocuğunuzun genel sağlık durumunu etkileyebilir ve şu komplikasyonlara yol açabilir:

Dehidrasyon

Havale

Ateşli nöbet

Nöbet 5 dakikadan uzun sürerse derhal ‘112 Acil Çağrı Merkezi‘ni arayın.

Ateşin 3 günden daha uzun süre düşmemesi durumunda veya çocuğunuz 2 aylıktan küçükse daha ciddi sorunlarla karşılaşmamak için derhal bir doktora başvurun.

Ne zaman doktora gitmelisiniz?

Doktor çocuğu muayene ediyor
Çocuklarda Ateş: Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?

Şu durumlarda doktorunuza başvurun:

Ateş 40 derecenin üzerindeyse

Çocuğunuz 3 aylıktan küçükse

Ateşle birlikte kızarıklık da varsa

Kontrolsüz titreme görülüyorsa

Ateş 3 günden daha uzun süredir düşmüyorsa

Ateş düşürücü vermenize karşın ateş düşmüyorsa

Kendinde değilse, halsizse veya sürekli uyku halindeyse

Diğer ipuçları

Ateşi olan çocuk-8
Çocuklarda Ateş

Ateşe sebep olan şey bakteriyel enfeksiyon ise doktorunuz çocuğunuza antibiyotik yazabilir. Antibiyotikler viral enfeksiyonları tedavi etmek için kullanılmaz.

Çocuğunuzun ateşi sık sık yükseliyorsa mutlaka doktora başvurun, ilave testler yaptırmak gerekebilir.

Vücut sıcaklığını yükselteceği için çocuğunuzun yorucu aktiviteler yapmamasına özen gösterin.

Küçük çocuklara asla aspirin verilmemelidir. Bunu yapmanız, nadir de görülüyor olsa sonuçları ölümcül olabilen ‘Reye Sendromuna’ yol açabilir.

Ateşi yüksekken çocuğunuzu direkt güneş ışığına çıkarmayın.

Kalabalık yerlere gitmeyin, zayıf bir vücut enfeksiyonlara karşı daha açık bir haldedir.

Sigara içmek bağışıklık sistemini baskılar, çocuğunuzun sigara veya tütün dumanına maruz kalmadığından emin olun.

İlginizi çekebilecek diğer içerikler