Daha Çok Para Kazanma Hırsının 18 Bin Kişiyi Öldürdüğü Korkunç Olay: Bhopal Felaketi

Selim 5 Nisan 2021

3 Aralık 1984’te Union Carbide adlı ABD kökenli şirketin, Hindistan’ın Bhopal şehrinde kurduğu böcek ilacı üreten fabrikasından yanlışlıkla 40 ton Metil İsosiyanat dışarı sızar ve sonrası tam bir felaket.

Tarihler 3 Aralık 1984’ü gösterirken, ABD kökenli Union Carbide firmasının Hindistan’ın Bhopal şehrinde kurduğu böcek ilacı üreten fabrikadan gece yarısı yanlışlıkla 40 ton Metil İsosiyanat gazı salındı. Yoğun sis tabakası halinde ilerleyen gaz, fakir ve çoğu kapısız binalarda uyuyan insanların bir anda öksürmesine, gözleri ve ağızlarının yanmasına yol açtı.

Sokaklardaki insanlar ise can çekişmeye ve oldukları yerde yığılmaya başladılar. Çoğu olduğu yerde hayatını kaybetti. Pek çok kişinin bilmediği bu felaket o kadar büyüktü ki, gazın salınması ile birlikte, ilk üç günde 8 ila 10 bin arasında kişi yaşamını yitirmiş, sonraki haftada ise bu sayı 16 bini aşmıştı.

İşte tarihin en büyük felaketlerinden biri olan Bhopal Faciası…

Tesisi Amerikalılar kurdu

Bhopal Felaketi

Hindistan çok büyük bir ülkedir, çok fazla insan yaşamaktadır ve haliyle bu insanların beslenmesi gerekmektedir. Mevcut tarım kapasitesi yeterli olmadığı için Amerikalılar “Hindistan’a gidelim, tarım üretimini artırmak için zirai ilaç üretelim ve satalım” derler. Hindistan’da zirai ilaç fabrikasını kurduktan sonra bir şeyin farkına varırlar: Hindistan nüfusu fakirdir ve zirai ilaca verecek paraları yoktur. Ürettiklerini satamayan Amerikalılar tüm sistemleri kapatıp, fabrikayı ve tesisleri de olduğu gibi bırakıp ülkelerine dönerler.

Zirai ilaç üretiminde MIC (Metil İzosiyanat) kimyasalı kullanılmaktadır

Bhopal Felaketi - 8

Üretim yapmadıkları için hammadde olarak depoladıkları 55 ton kadar MIC’i de bırakıp giderler. MIC, soğutulması gereken bir kimyasal olduğu için sisteme bir soğutucu bağlıdır. Ama tabii her şeyi kapatıp gittikleri için soğutucu da görev yapmamaktadır. Depo tanklarından birinin içine, su ile yol temizliği yapılırken su sızmıştır. MIC ile suyun ekzotermik reaksiyonu ile depo tankı içerisindeki sıcaklık artmıştır. Soğutucu çalışmadığı için sıcaklık kontrolsüzce yükselmiştir.

Bhopal Felaketi - 4

Diğer bir önlem de gaz yıkama ünitesidir. Depo tankı içerisindeki basınçlı gazı yıkayıp doğaya zarar vermeden atabilecek bu gaz yıkama ünitesi de kapatılıp bırakıldığından, sıcak ve basınçlı gaz depo tankı içerisinde kalmaya ve sıcaklığı yükseltmeye devam etmiştir. Üçüncü ve son bir önlem olan yakma ünitesine giden hat ise bakım nedeniyle söküldüğünden, depo içerisindeki ekzotermik reaksiyon sonucunda patlama olmuştur.

MIC ve diğer gazlar 800.000 nüfuslu Bhopal kentine hızla yayıldı

Bhopal Felaketi - 9

Böyle bir durumda çevrede yaşayan insanları uyarmak için uygun alarm veya siren sistemi de düşünülmemişti. Bazı işçiler sirenleri devreye soktular, ama geç kalınmıştı. Kaza nedeni önce sabotaj olarak açıklanmıştır. Daha sonra Hindistan hükümetinin araştırma ekibi, kazanın fosgen ayırma ünitesindeki bir filtreyi su ile temizleyen bir işçinin hattaki vanaları ıslattığı ve suyun 610 no’lu tanka böylece karıştığını açıklamıştır.

Bhopal Felaketi - 2

Suyun nasıl tanka girdiği konusu çok tartışılsa da tarafsız otoritelerce kazanın birden çok nedeni olduğu ortaya konulmuştur.

Advertisements
Advertisements

O gece hastanelere 20.000 kişi başvurdu

Bhopal Felaketi - 1

Ama Bhopal’da sadece 2 hastane vardı ve bu kadar kişiyi tedavi etmeleri olanaklı değildi. Hükümet çevrede yaşayan 3787 kişinin derhal öldüğünü bildirdi. Haftalar içinde 3000 daha sonra ise 8000 kişinin öldüğü bildirildi. Toplam ölümler 15 bine dayandı.

Yaralıların sayısının 558 125 olduğu bildirildi. Bunların 38478’inin geçici engelli olduğu, 3900’ünün ise ciddi ve sürekli engelli kaldığı saptandı.

Maliyeti azaltmak için…

Bhopal Felaketi - 3

Union Carbide, olayın bir sabotaj olduğunu savunmuşsa da Hindistan hükümeti felaketin şirketin faaliyetteki teknik başarısızlığı ve hatasından kaynaklandığını söylemiştir. Şirket, maliyet azaltmak için çalışanlarına yeterli eğitim vermemiş, işletmedeki güvenlik sistemlerini umursamamıştır. Borular temizlenirken, Metil İsosiyanat dolu tanka su sızmış; gaz sızıntılarını önlemek için var olması gereken altı güvenlik mekanizması düzgün çalışmadığından felaket meydana gelmiştir.

Union Carbide firmasının diğer ülkelerdeki (özellikle ABD’deki) fabrikalarında aldığı güvenlik önlemlerini Hindistan’daki fabrikasında almadığı da uzun yıllar süren araştırmalar sonucunda ortaya çıkmıştır.

Bhopal Felaketi - 10

Fabrikanın çevreye verdiği zararın bu felaketten ibaret olmadığı da daha sonra anlaşılmıştır. Ayrıca fabrika kapatılmasına rağmen fabrikanın bulunduğu çevrede doğru düzgün bir temizlik politikası uygulanmadığından, günümüzde fabrikanın zehirli atıkları halen toprakta ve suda bulunmaktadır.

Greenpeace tarafından kazadan 20 yıl sonra bölgede yapılan bir araştırmada toprakta normalin 6 milyar katı toksik madde bulunmuştur.

Kaza öncesinde fabrika için önemli güvenlik uyarıları yapıldı

Bhopal Felaketi - 7

1982 yılında UCC’den gelen bir ekip Bhopal fabrikasının güvenliğini denetlemiş ve 10 başlık altında önemli uyarılarda bulunmuşlardı.

Ziyaretten hemen sonra bazı önlemlerin alındığı, ancak zaman içinde her şeyin kötüye gittiği söyleniyordu. Kaza olduğunda 610 no’lu tanktaki bazı cihazların yaklaşık 1 yıldır arızalı olduğu biliniyordu.

Bhopal Felaketi - 6

1981-84 yılları arasında fabrikada meydana gelen birçok önemli kaza yöneticiler tarafından fazla önemsenmemişti. 1981 yılında 3 işçi fosgen gazı kaçağına yakalanmış, biri ölmüştü. 1982’de 18 işçi MIC kaçağına maruz kalmıştı. Haziran 1984’te MIC tankı soğutma sistemi arızası nedeniyle, soğutma sistemindeki 30 ton freon boşaltılmak zorunda kalınmıştı.

Advertisements
Advertisements

İşin insani boyutu bir yana hukuki boyutu da ayrı garabettir

Bhopal Felaketi - 14

1985 yılında, ABD’de Union Carbide şirketine karşı 5 milyar dolardan 50 milyar dolara kadar tazminat davası açılmıştır. Union Carbide, Amerika’da bulunan şirketin hukuki olarak Hindistan’daki şirketten farklı tüzel kişiliğe sahip olduğunu, Hindistan’daki şirketin faaliyetlerinden Amerika’daki şirketin sorumlu olmadığını iddia ederek yetki itirazında bulunmuştur. Dava sonunda bu itiraz kabul edilmiş ve ABD mahkemeleri davayı reddetmiştir.

Bhopal Felaketi - 5

Sonrasında 1986 yılında Bhopal yerel mahkemesinde dava açılmış, yerel mahkeme 270 milyon dolar ihtiyati tedbir kararı vermişse de bir üst mahkeme bu miktarı 195 milyon dolara düşürmüştür. Dava temyiz aşamasındayken Union Carbide ile Hindistan hükümeti 470 milyon dolar üzerinde uzlaşma sağlamıştır. Ama bu miktar bahsedilen felaket için komik bir rakam olduğundan, mağdur başına 500 dolar gibi komik bir tazminat düşmüş, mağdurlar tıbbi giderlerini dahi karşılayamamıştır. Peki Hindistan hükümeti niye bu anlaşmayı yapmış? Ülkeye yabancı yatırımcı çekebilmek için milletin gözünü korkutmak istememiş.

Union Carbide şirketi 2001 yılında Dow Chemical tarafından satın alındı. Yeni şirket bu olayla ilgili sorumluluk yüklenmeyeceğini açıkladı.

Union Carbide facia ile ilgili özür bile dilemedi!

Bhopal Felaketi - 12

Bhopal felaketi o kadar büyüktü ki facianın üzerinden yıllar geçmesine rağmen halen fiziksel ve zihinsel engelli çocuklar dünyaya geliyor, çevresel etkisinin Çernobil’den bile daha fazla olduğu belirtiliyor. 84 yılında facianın boyutu artmaya devam ederken Union Carbide’ın yetersiz teknolojiyle açılmış olduğu ve kazanın göz göre göre geldiği açıklandı.

Firma ise uzunca bir süre ‘ticari sır’ diyerek maddenin adını belirtmekten çekindi. Bu da ölümlerin artmaya devam etmesine yol açtı.

Bhopal Felaketi - 15

Dava 2010 yılında sonuçlandı ve hepsi de Hintli olan yerel yöneticilerden sekiz kişi ikişer yıl hapse ve her biri 2000 dolar para ödemeye mahkum edildi. ABD’li genel müdür ise olay sonrası ABD’ye kaçtı ve hiçbir zaman yargılanmadı. Union Carbide patlamanın bir sabotaj sonucu olduğunu iddia etti ve facia ile ilgili özür bile dilemedi.

Günümüzde Bhopal halkı kimyasaldan arındırılmayan bu bölgede ikamet etmeye devam ediyor ve etkilerini hala yaşıyor. Sonuç olarak şirketin sermaye hırsının sebebiyet verdiği felaket, ülkenin sermaye hırsıyla birleşmiş; ölen öldüğüyle kalmıştır.

Bhopal Felaketi - 13
Advertisements
Advertisements

İlginizi çekebilecek diğer içerikler