Depremin Büyüklüğü Nedir, Nasıl Ölçülür, Neden Farklı Veriler Ortaya Çıkıyor?

Ayca Gurel 31 Ekim 2020

İzmir’in Seferihisar ilçesinin açıklarında meydana gelen depremin büyüklüğünü AFAD 6,6, Kandilli Rasathanesi ise 6,9 olarak açıkladı, peki neden farklı veriler ortaya çıkıyor?

Aradaki bu fark her iki kurumun da depremin büyüklüğünün ölçümüyle ilgili farklı bir değeri baz alıyor olmasından kaynaklanıyor.

Kandilli Rasathanesi farklı yöntemlerin kullanılma nedenini ise, “Belirli bir yöntem belirli bir büyüklük aralığında ve belirli bir uzaklıktaki depremler için geçerliyken, daha büyük veya daha uzak depremler için daha farklı yöntemler kullanmak gerekir. Hatta bu farklı yöntemleri ayni depreme uyguladığı takdirde, farklı değerler elde etme olasılığı da vardır. Ancak en güvenli olanı, o büyüklük ve uzaklık için en uygun olan yöntemin verdiği sonuçtur” olarak açıklıyor.

Kandilli’nin 6,6 olarak gösterdiği Richter ölçeği olarak da bilinen yerel büyüklüğü (ML) gösteren veri. AFAD ise büyüklük göstergesi olarak moment büyüklüğünü (Mw) veriyor.

Depremin büyüklüğü ne demek?

İzmir deprem görüntüleri - 11

Deprem, fay hatlarındaki enerji birikiminin açığa çıkmasıyla yerkabuğunda yaşanan kırılmayla olur. Böylece biriken enerji açığa çıkar.

Kandilli Rasathanesi, depremin büyüklüğünü “kırılan yüzeyin büyüklüğünü ve dolayısıyla ortaya çıkan enerjinin düzeyini belirten bir ölçü” olarak tanımlıyor.

İzmir deprem görüntüleri - 9

AFAD ise “depremin ortaya çıkardığı toplam enerjiyi karakterize eden, aletsel ölçüm ve hesaplama sonucunda bulunan değere” depremin büyüklüğü adının verildiğini söylüyor.

İlk ölçümleme sistemi 1936’da kullanılmaya başlandı

İzmir deprem görüntüleri - 10

Depremin büyüklüğüyle ilgili ilk ölçümleme sistemi ABD’li sismologlar Charles Richter ve Beno Gutenberg tarafından 1935 yılında geliştirildi ve 1936’da kullanılmaya başlandı.

Charles Richter ve Beno Gutenberg
Charles Richter ve Beno Gutenberg

Richter ölçeği, depremlerin yaydığı sismik enerjiyi kullanarak, geliştirilen logaritmik formüle büyüklük değerinin hesaplanmasını sağlıyor.

Depremin büyüklüğü nasıl ölçülür?

İzmir deprem görüntüleri - 13

Kandilli Rasathanesi, depremin büyüklüğünün ölçülmesini su dolu bir havuza atıldığında oluşan çevresel dalgalara bakarak, atılan taşın boyutlarının hesaplanmasına benzetiyor.

Yerkabuğunda oluşan dalgalanmalar da sismometre adı verilen aletlerle ölçülüyor.

İzmir deprem görüntüleri - 14

Depremin merkez üssünün tespit edilmesiyle birlikte sismometreden alınan ölçümler matematiksel formüller kullanılarak hesaplanıyor ve depremin büyüklüğü ortaya çıkıyor.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Büyüklüğün ölçümünde kullanılan kaç yöntem var?

İzmir deprem görüntüleri - 16

Depremlerin büyüklüğünün ölçülmesinde esas olarak beş farklı yöntem kullanılıyor:

Yerel Büyüklük (ML): Richter tarafından önerilen ve Richter ölçeği olarak bilinen yöntem. Ses dalgaları ölçülerek, depremin büyüklüğü tespit ediliyor. Ancak bu yöntemle şiddetli depremlerin ölçülmesi yapılamıyor.

İzmir deprem görüntüleri - 15

Moment Büyüklüğü (Mw): Kandilli Rasathanesi’ne göre, bu, diğerlerine göre en güvenilir ölçüm yöntemi. Kandilli, ” Bilim dünyasında, eğer bir deprem için moment büyüklüğü hesaplanabilmişse, diğer büyüklük türlerine gerek kalmadığı düşünülür” diyor. Bu, hesaplaması en karmaşık yöntem ve 4’ün üzerindeki depremler için kullanılıyor.

Süreye Bağlı Büyüklük (Md): Sarsıntının sismometre üzerinde yarattığı titreşimle ölçülür. 5’ten küçük depremler için kullanılıyor.

İzmir deprem görüntüleri - 12

Yüzey Dalgası Büyüklüğü (Ms): Yerel Büyüklük ve Süreye Bağlı Büyüklük yöntemlerinin yetersiz kaldığı, 6’nın üzerindeki depremlerde kullanılıyor. Yüzeyden yayılan dalgalar ölçülerek, büyüklük tespit ediliyor. Ölçüm yapılan mesafe arttıkça bu yöntemin güvenirliği de artıyor.

Cisim Dalgası Büyüklüğü (Mb): Yüzey dalgaları yerine, derinliklere inen dalgaların ölçüldüğü yöntem.

İlginizi çekebilecek diğer içerikler