Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Zeynep Ersoz 18 Eylül 2019

Doğumun yeni anneler üzerinde bıraktığı uzun dönemli etkiler yeterince dikkate alınmıyor, doğum sonrası stres bozukluğu nedir, nasıl tedavi edilir?

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) aşırı stres, korku ve üzüntülü olayların ardından yaşanan bir durum. Bu konudaki ilk teşhisler Birinci Dünya Savaşı‘ndan dönen askerler üzerinde konmuştu. 100 yılı aşkın zaman geçse de TSSB hala savaşla ilişkilendirilen ve daha çok erkeklerin yaşadığı bir rahatsızlık olarak düşünülüyor. Oysa dünyada milyonlarca kadın da doğum sonrası TSSB semptomları gösteriyor.

Doğum travmasını ağır yaşayan kadınlar, o andaki korku ve çaresizlik hislerini daha sonra da kabuslar, canlı anılar ve geçmişe dönüş şeklinde tecrübe edip bunları hatırlatan olaylar karşısında panik, endişe ve üzüntüye kapılabiliyor, o travmayı hatırlatan her şeyden kaçma, o konu hakkında konuşmama eğilimine girebiliyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, gebelik ve doğumla ilgili sorunlardan dolayı dünyada her gün 803 kadın hayatını kaybediyor.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) aşırı stres, korku ve üzüntülü olayların ardından yaşanan bir durum.

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Çoğu insan, sevilen birinin kaybı, ciddi bir hastalık, kaza veya kişisel saldırı gibi travmatik bir olaya maruz kalmıştır. Zamanla, yas dönemi geçer, acı azalır ve hayat normale döner. Çoğu insan travmatik olaylardan sonra kendiliğinden iyileşir. Ama bazı insanlar travmatik olaydan sonra aylar, hatta yıllar geçse bile iyileşmeyebilir, travmadan dolayı aşırı stres veya kaygı yaşamaya devam eder.

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Bu kişiler sık sık olayı tekrar yaşıyor gibi görüntülerini görebilir veya olayla ilgili kabuslar görebilir, rahatlamak, konsantre olmak veya uyumak gibi kolay şeyler zorlaşır, kendilerini sevdiği kişilere yabancılaşmış gibi hissederler. Bu durumda travma sonrası stres bozukluğundan bahsederiz.

TSSB riski ne zaman artıyor?

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Doğum sonrası TSSB semptomları farklı şekilde ortaya çıkabiliyor. Doğum anının hafızada geri dönüş şeklinde ve aynı acı ve korku hissiyle sürekli yeniden yaşanması, kişinin kendisini tehdit altında hissetmesi, takıntılı davranış geliştirme veya aşırı endişe hissi gibi…

Uzmanlar, doğumun kontrollü bir şekilde gerçekleşmediği düşüncesine kapılan, o sırada yeterli bakım ve destekten mahrum olan kadınların TSSB riskinin daha yüksek olduğunu söylüyor.

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Doğumdan çok önce başka bir travma veya depresyon yaşamış kadınlarda TSSB riskinin beş kat arttığı ifade ediliyor.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

TSSB beynin işleyişi ile ilgili.

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Normalde anılar beynin hipokampus bölgesinde depolanır. Ancak travmatik bir olay yaşayan kişinin zihni, insanın evrim sürecinde gelişmiş ve kendisini çevredeki tehlikelerden korumasını sağlayan “savaş veya kaç” tepkisi vermeye başlar ve beynin korku ile ilgili kısmı olan amigdala bölgesi devreye girer. Bu ise anıların güvenli bir şekilde depolanması yerine beynin bu ilkel kısmında takılıp kalmasına neden olur.

Travma yaşanan anı hatırlatan bir olay, örneğin televizyonda doğum yapan bir kadın görmek, kişinin yeniden o anın tehlikesini canlı bir şekilde hissetmesine ve panik atak gibi fiziksel tepkilere neden olabilir.

Teşhisi etkileyen faktörler neler?

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Teşhis konusundaki engellerden biri de kadınların iyi bir anne olmadıkları veya bebeklerini sevmedikleri duygusu veya izlenimi yaratma endişesi ile bu konuda konuşmaktan çekinmesi.

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?
Doğum Sonrası Stres Bozukluğu

Bazıları doğum travmasının feminist bir sorun olduğuna, kadınların ağrısının daha az ciddiye alındığına ve seslerinin bastırıldığına inanıyor. Doğum konusundaki seçenekler, riskler ve tedaviler hakkında tam bilgi verilerek kendilerinin karar vermesinin sağlanması bu konudaki bazı sorunların aşılmasına yardımcı olabilir.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Kadınlar yardım istemekte zorlanıyorlar.

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Bazı uzmanlar gebelikte kadınlara prenses gibi davranıldığına, doğum sonrasında ise tüm dikkatlerin bebeğe yöneldiğine vurgu yapıyor. Bu durum kadının yardım istemesini zorlaştırabiliyor. Gebelik ve doğum döneminde ruh sağlığı sorunları olan kadınların yarısının tedavi görmediği tahmin ediliyor. Bu kadınların toplum ve çevreleri tarafından eleştiriye uğrama veya yargılanma endişesiyle yardım istemekten çekindiği olgusuna dikkat çekiliyor.

Aile kurumunu etkiliyor.

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Sorunlarını bu nedenle gizlemek zorunda hisseden kadınların eşleri ve aileleri ile ilişkileri de bu durumdan olumsuz etkileniyor. TSSB anne ile bebeği veya diğer çocukları arasındaki bağ üzerinde de ciddi etkilerde bulunabiliyor, eşiyle cinsel yaşamını da etkiliyor. Bunların bir kısmı zamanla hafiflerken bazıları kalıcı etkiye dönüşebiliyor.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

TSSB nasıl tedavi ediliyor?

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Doğum sonrası TSSB tedavisi ilaca ve bilişsel davranışçı terapiye dayanıyor. Bu terapi, konuşma yoluyla hastanın düşünme ve davranışlarını değiştirmeyi amaçlıyor. Göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme tedavisi ise bazen el ile masaya hafifçe vurma veya müzik yoluyla kişinin geçmiş deneyimi yaşama yerine şimdiki zamanda olduğunu hatırlamasına yardımcı olmayı hedefliyor.

Gerekli tedaviye ulaşma halinde doğum sonrası TSSB tedavisinin çok zor olmadığı ifade ediliyor. Ancak bazen kadınlardaki TSSB belirtileri doğum sonrası depresyon ile karıştırılabiliyor.

Doğum Sonrası Stres Bozukluğu Nedir? Kadınları Nasıl Etkiliyor? Nasıl Tedavi Edilir?

Ebe ve doğum uzmanlarının bu konuda daha iyi eğitilmesi yoluyla önleyici tedbirler alınması çok daha kolay olabilir. Doğum sırasında sağlık görevlilerinin jargondan arınmış ve çok daha şefkatli bir dil kullanması gibi basit yöntemler bile kadınların fiziksel ve ruhsal sorunlarını asgariye indirebilir.

Kaynaklar: 1, 2, 3, 4

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bunlar da ilginizi çekebilir