Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Toprak Ergin 28 Ekim 2019

1964 yılında Zambiya bağımsızlığını kutlarken ilkokul öğretmeni Edward Makuka Nkoloso Zambiya’nın Ay’a insan gönderen ilk Afrika ülkesi olması çalışıyordu. 

24 Ekim 1964 tarihinde Zambiya bağımsızlığını kazanmasını kutluyordu, ancak ülkede çok daha büyük hayalleri olan biri vardı. Edward Makuka Nkoloso Zambiya’da bir ilkokul öğretmeniydi, uçakla yaptığı ilk yolculuğun ardından 1960 yılında Zambiya Ulusal Bilim, Uzay Araştırmaları ve Felsefe Akademisini kurmuştu. New Yorker dergisinde yayınlanan İngiliz yazar Namwali Serpell imzalı “Zambiyalı ‘Afronotlar’ Uzay Yarışına Katılmaya Hevesli” başlıklı makalede Nkoloso, uçak seyahatinde bulutların üzerinde yürüyebilmek için pilotlardan uçağı durdurmalarını istediği söylemiş, bu gerçekleşmeyince de aklına ABD ve Rusya ile birlikte uzay rekabetine katılma fikri gelmiş.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

İnsanlık tarihi boyunca sadece üç kişi Ay’a ayak basma şansını yakaladı: Neil Armstrong, Edwin Aldrin ve Michael Collins. Uzaya çıkan ilk insan olan, Rus kozmonot Yuri Gagarin’i de hatırlamazsak olmaz. Onlar geçtiğimiz yüzyılın uzay kahramanları. Peki bu kişiler ABD veya Rusya’da değil de Afrika’da yaşasalardı yine uzay kahramanı olurlar mıydı? İşte Edward Makuka Nkoloso bu sorunun cevabını veren idealist ve uzay sevdalısı bir öğretmen.

Edward Makuka Nkoloso’nun adını tarih kitaplarında belki de hiç göremeyeceğiz.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Gelecek nesiller onun kurduğu “Zambiya Bilim, Uzay Araştırmaları ve Felsefe Akademisi”ni belki de hiç öğrenmeyecek. Neil Armstrong Ay yüzeyine “kendisi için küçük ama insanlık için büyük” o adımını henüz atmamışken, Zambiyalı Nkoloso’nun daha 1960’larda, Mars’a (ve Ay’a) seyahat için kendi imkanlarıyla bir uzay programı hazırladığını bilmeyecek. Bu amacı doğrultusunda Lusaka hükümetinin ve Birleşmiş Milletler’in kapılarına dayandığından, uzay çalışmaları için bütçe istediğinden, yardım talep ettiğinden muhtemelen Zambiyalılar bile haberdar olmayacak.

Ancak kimsenin bilmemesi demek Zambiyalı Edward Makuka Nkoloso’nun bu çalışmaları yapmadığı anlamına gelmez.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Zambiyalı Edward Makuka Nkoloso gerçekten yaşadı ve uzaya gitmek ve ülkesinin adını bu şekilde dünyaya duyurmak için çaba sarf etti. Bu uğurda astronotlar yetiştirmeye bile başladı.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Olaylar Zambiya’nın bağımsızlığını ilan ettiği 24 Ekim 1964 tarihinin hemen ertesinde yaşanıyor.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Ancak haliyle çok kesin ve net bilgilere sahip değiliz. Zambiya’nın bağımsızlığına kendi uzay projesiyle katkıda bulunmaya çalışan ilkokul öğretmeni Nkoloso’dan günümüze ulaşan kalan çok fazla belge, kanıt veya video yok. Birkaç gazete kupürü ve kopuk kopuk televizyon ve radyo kayıtları, hepsi bu kadar.

Ancak Nkoloso’nun bir ilkokulda fen öğretmenliği yaptığını, uzaya çıkmayı kafasına taktığını ve Uzay Akademisi’ni Lusaka yakınlarında, terk edilmiş bir çiftlik evine kurduğunu biliyoruz.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Nkoloso o çiftlikte 12 afronot adayı yetiştirdi ya da daha doğrusu yetiştirmeye çalıştı. Hükümeti ve UNESCO ile sonuçsuz yazışmalar yaptı, onlardan maddi yardım talep etti, vizyonunu merak eden Batılı gazetecilere röportajlar verdi, uzay projesini konuştuğu herkese hevesle anlattı.

Nkloso’nun uzay eğitim programı birçok farklı bölümden oluşuyordu.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Gri tulumlar giyen ve İngiliz ordusundan kalma miğferler takan afronot adayları, bir tepede onları bekleyen 150 litrelik benzin fıçılarının içine giriyor, oradan da taş yüzeyde zıplaya zıplaya aşağıya yuvarlanıyordu. Nkoloso, bu fıçılara “uzay kapsülü” adını vermişti: “Onları kapsüllerde uzun süre oturtuyorum ki, uzay iklimine alışsınlar. Tepeden aşağı yuvarlanmalarıysa uzaydaki salınma hissini veriyor. Aynı şekilde, onları uzun bir ipin ucunda aşağı yukarı sallandırıyorum. En üst noktaya çıktıklarında ipi kesiyorum. Bu şekilde serbest düşüş hissini tecrübe ediyorlar” diyordu.

Bir yandan afronot eğitim programı devam ederken, diğer yandan Nkoloso uzaya fırlatacağı roketi de hazırlamıştı.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Nkloso’nun imal ettiği 3 metre uzunluğunda, alüminyum ve bakırdan mamul roketin mutlak suretle geliştirilmesi gerekliydi. Elbette Nkoloso bunun farkındaydı ve roket prototipini geliştirmek için de yoğun çaba sarf etti. UNESCO’ya mektup yazarak uzay programından bahsetti ve çalışmalarını sürdürebilmek için 7 milyon Zambiya sterlini talep etti. Yakıt meselesi de bir başka sıkıntıydı. Bunu da ABD hükümetine yazarak çözmeye çalıştı. Oradan gelebilecek likit oksijen ve hidrojen sayesinde bu sorunun da üstesinden gelebileceğini düşünüyordu.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Uzaya gidecek ilk insan Martha Mwamba.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Biri haricinde afronot adaylarına dair pek bir bilgimiz yok. Bildiğimiz o kişi de 17 yaşında genç bir kız olan Matha Mwamba. Nkoloso verdiği röportajlarda, uzaya gönderilecek ilk kişinin Martha olduğunu ısrarla vurguluyordu. Bu sebepledir ki de en çok onun eğitimiyle ilgilendi. Genç kız beraberinde iki de kedi de götüreceğinden, eğitim tesisindeki 10 kediyi besleme ve uzay ortamına alıştırma işi de onun göreviydi.

Beklenmedik bir sorun uzaya çıkacak ilk afronot Martha’nın devre dışı kalmasına yol açıyor.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

İşler Nkloso’nun planlandığı gibi yürümedi maalesef. Matha ve diğer afronotların eğitimi tamamlanmak üzereyken, Nkoloso’nun hiç hesaba katmadığı bir faktör tüm planlarına taş koydu. Antrenmanlarını eksiksiz yerine getirmelerine rağmen, astronot adayları kampta biraz laubali davranıyordu. Nkoloso, geleceğin astronotlarının işi gücü bırakıp kendilerini aşka verdiğinden şikayet ediyordu. Nitekim Nkoloso haklıydı, bu aşkların sonucu olarak Martha hamile kaldı. Hamile kalan Martha’yı ailesi kamptan alınca da ilk Afrikalı uzay yolcusunun kariyeri daha başlamadan bitmiş oldu.

Nkoloso’nun uzay hevesi bir süre daha devam etti, ancak kaçınılmaz son onu da buldu.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Günümüze ulaşan demeçlerinde, bağımsızlığını henüz ilan eden Zambiya’nın taze hükümetinin destek vermek bir kenara, Akademi’yle hiç ilgilenmediği anlaşılıyor. UNESCO yardımınınsa ancak bir hayalden ibaret olduğu ortada. Bütün bunlara rağmen hiç kimse Nkoloso’nun hayallerinin peşinden koşmadığını söyleyemez. O elinden geleni yaptı, uğraştı, çabaladı, ama olmadı.

Bugün Nkoloso’yu biraz da olsa tanıyorsak bu, İspanyol fotoğrafçı Cristina de Middel sayesinde.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Nkoloso’nun başarısız girişimini ete kemiğe büründüren ve Lusaka yakınlarındaki çiftliğin ortamını, tanıklıklara dayanarak bir fotoğraf albümünde yeniden üreten İspanyol fotoğrafçı Cristina de Middel oldu. Onun sayesinde, Zambiya’nın bağımsızlık düşleri gördüğü günlerde yitip giden bir başka düşten nihayet haberdarız. De Middel’in Afronauts (Afronotlar) adıyla yayınlanan albümünde gri tulumlarıyla astronot adaylarını, uzaya alışmaya çalışan kedileri ve nihayet bir kontrol panelinin üzerinde gündüz düşlerine kapılmış bir genç adamı görüyoruz. Kurgu fotoğrafların çekimini İspanya, Senegal ve Kızıldeniz’de tamamlayan De Middel, aktarmaya çalıştığı hikayenin “Afrika’nın asla Ay’a ulaşamayacağı düşüncesine” meydan okuduğunu söylüyor: “Fotoğraflar güzel, hikaye de ruh okşayıcı ama bu işin kıtaya ve önyargılarımıza dokunan bir tarafı var.”

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Nkoloso’nun hikayesi hayallerinin peşinden koşmaya en güzel örnek.

Edward Makuka Nkoloso ve Zambiya Afronotlarının İnanılmaz Hikayesi

Çoğu insana komik, yersiz, saçma ve hatta olmayacak dua gibi görünse de Nkoloso inşa oğlunun Ay’a ayak basmasından 10 yıl önce bu hayalleri kurdu, hayalini gerçek kılmak için çalıştı, çaba sarf etti ve asla pes etmedi. Belki sonunda uzaya çıkamayacağını, hatta ayaklarının yerden bir metre dahi kesilemeyeceğini o da biliyordu, ancak o gelecek nesillere hayal kurmanın ve onun peşinden koşmanın güzelliğini bıraktı. Teşekkürler Nkoloso, şartlar ne olursa olsun inandığın şeylerin peşinden koştuğun ve bizlere imkansızlıklar içinde hayal kurmanın önemini hatırlattığın için.

Kaynaklar: 1, 2, 3, 4

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bunlar da ilginizi çekebilir