kategoriler

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi


Bir şarkının dilinize takılmasının sebebi Zeigarnik etkisi, şarkıyı bir türlü tamamlamadığınız için beyniniz sürekli onunla meşgul oluyor ve hatırlıyor.

1920’lerde kalabalık bir grup psikolog beraberce Berlin Üniversitesi’nin restoranına giderler. Grubun verdiği siparişleri tek bir garson, hiçbir yere yazmadan sadece aklında tutarak alır. Grup yemeğini yedikten sonra restorandan ayrılır, ancak daha sonra gruptan bir psikolog geri dönerek aynı garsonu bulur ve bu kadar fazla siparişi aklında nasıl tuttuğunu sorar. Garson, bırakın siparişi aklında nasıl tuttuğunu az önce masada oturan kalabalık psikolog grubunu bile hatırlamamaktadır. Garson siparişleri aklına yazıp müşterilere ulaştırdıktan sonra bunları unutmaktadır.

Profesörü Kurt Lewin ile orada bulunan Rus öğrenci Bluma Zeigarnik garsonların henüz hesabı ödememiş müşterilerin siparişlerinin detaylarını, hesabı ödemiş olanlardan daha iyi hatırladıklarını fark eder.

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi
Bu tuhaf olay Zeigarnik’in; henüz tamamlanmamış işlerin bellekte farklı bir konumu olup olmadığını ve bitmiş işlerden daha iyi hatırlanıp hatırlanmadığını merak etmesine yol açar. Profesörü Kurt Levin ile yaptığı çalışmada; bitirilmemiş, sonlandırılmamış işlerin, zihni meşgul ettiğini, iş bitince, zihnin kendini bu meşguliyetten kurtardığını görürler.

Sponsorlu Bağlantı

Zeigarnik, tamamlanmamış ödevlerin hafızada farklı ve daha etkin bir şekilde depolanmasına neden olduğu sonucuna varacağı birtakım deneyler düzenler.

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi
Katılımcılara yapbozların veya basit ödevlerin verildiği bir deney düzenler. Deneklere bulmaca çözmek, boncuk dizmek, vb. basit görevler verir. Denekler bu görevleri yerine getirirken işin ortasında katılımcılara müdahale edilir ve işleri kesintiye uğratılır. Daha sonra yaptıkları şeylerin ne kadarını hatırladıkları sorulduğunda, yarım bırakılan görevlerin ayrıntılarının, sonunda tamamlanıp tamamlanmadıklarına bakılmaksızın, katılımcılar tarafından daha iyi hatırlandığı görülür.

Bu Zeigarnik’i şu sonuca götürür: Zihnin bilinçdışı çalışan kısmı başka bir işe daha rahat geçebilmek için, bilinçli olarak çalışan kısma devam eden işin bitirilmesi yönünde, baskı yapmaktadır.

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi

Eski ilişkilerimizi neden daha fazla hatırlarız hiç düşündünüz mü?

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi
Veya yılda bir hafta yaptığınız tatil size neden daha çekici görünür? Rejim yaparken yarısını bırakmak zorunda olduğunuz tatlı neden aklınızdan çıkmaz? Okuldan kalan anılarımızı düşündüğümüzde aklımıza hep yarım kalanlar, çözülememiş problemler gelir önce. Yani geçmiş dönemde planlayıp da yapamadığımız işlere ait başarısızlıklar bize, Zeigarnik Etkisi olarak ve “keşke” şeklinde dönmektedir. Zihin işin tamamlanması yönünde baskı uygulamaktadır, çünkü bir iş tamamlanmadan bırakılırsa ondan sonra gelen işler bu durumdan olumsuz şekilde etkilenebilir.

Zeigarnik Etkisi, hayata dair bize birçok ipucu vermiştir, mesela Zeigarnik öğrencilerin, özellikle de çocukların çalışırken sık molalar vermesi halinde daha çok şey hatırlayabileceklerini öne sürer.

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi
Zeigarnik etkisi belleğin araştırılmasında çok önemli bir adım olarak kabul edilmiş ve sadece eğitimde değil, reklamcılık ve medya alanlarında da pek çok pratik uygulaması olmuştur.

Konu ile ilgili olarak bir başka çarpıcı örnek ise savaşta sevdiğini kaybeden insanların, kaybettikleri kişinin bedenine ulaşamadıklarında yaşadıkları eksiklik duygusudur.

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi
Aynı şekilde yeni doğan bebeklerini hastanede kaybeden veya çocukları küçük yaşta kaçırılan anneler için de beklemekle geçen yıllar Zeigarnik etkisi yaratmakta bu tamamlanmamış döngü bir işkenceye dönüşmektedir. Bu tür kayıp vakalarının çoğunda aile kaybolan kişinin ölmüş olmasını istediğini dile getirmektedir, çünkü bu sayede eksiklik, tamamlanmamışlık döngüsünü kapatarak hayatına daha kolay devam edebilme şansını yakalayacaktır.

Peki dizilerin son sahnelerinin şok edici, yarım kalmış, sonucu belli olmayan bir kareyle bitmesi tesadüf mü sizce?

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi
Değil tabii ki, bu Zeigarnik etkisinin TV’de kullanımına küçük bir örnek sadece. Ertesi hafta sonucu görmek için yine o diziyi açmanızı garanti etmek için başvurulan bir yol, çünkü gizem aklınıza takılı kalmıştır, zihninizi hâlâ meşgul etmektedir. Edebiyatçı Charles Dickens da aynı tekniği kullanırdı. Oliver Twist gibi eserlerinin çoğu önce tefrika halinde basılmış, sonra tamamı yayınlanmıştır.

Bu örneklerden vardığımız sonuç şu ki insan bir işe başladı mı onu yarım bırakmaktan çok bitirmeye eğilimli oluyor.

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi
Zeigarnik Etkisinin bize öğrettiği şudur: Ertelemekten kurtulmak için kullanabilecek bir silah varsa o da işe bir yerden başlamaktır. Önce daha kolay olan kısımlardan başlamak akıllıca olacaktır daha sonra zor kısımlara geçersiniz. Zorlu bir işin bir kısmının bile üstesinden geldiğinizde gerisinin geldiğini göreceksiniz. Bir kere başladığınız zaman içinizde “madem başladım bitireyim” dürtüsü oluşacaktır. Zihninizin bilmediğiniz köşelerinde bu küçük dürtü sizi o işi bitirmeye teşvik edecektir.

Zeigarnik Etkisinin önemli bir istisnası var.

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi
Bir şeyi elde etmek için yeterince motive olmadığımız durumlarda bir işe yaramaz. Şurası gerçek ki, bir şeyi imkânsız ya da sıkıcı buluyorsak zahmete girmeyiz. Ancak ulaşılabilir bulduğumuz bir amaç için sadece bir adım atmak çok büyük bir fark yaratır.

Son olarak aklınıza bir şarkı mı takıldı, gün içinde sürekli onu mırıldanıp duruyor musunuz?

Eski Aşklardan Dilinize Takılan Şarkıya Kadar Her Şey İçin: Zeigarnik Etkisi
Dilinize takılan bu şarkıdan kurtulmanın yolu o şarkının sonunu getirmektir. Çünkü o şarkının dilinize takılmasının sebebi de Zeigarnik etkisi aslında, şarkıyı bir türlü tamamlamadığınız için beyniniz sürekli onunla meşgul oluyor ve hatırlıyor. Şarkının sonunu getirin, beyninizden uçup gitsin.


Bu içeriği arkadaşlarınla paylaşmak ister misin?

Yorumlar

yorumlar

Choose A Format
Personality quiz
Series of questions that intends to reveal something about the personality
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Countdown
The Classic Internet Countdowns
Open List
Submit your own item and vote up for the best submission
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds

Send this to a friend