Dünyanın İlk Siyahi Savaş Pilotu Nijeryalı Ahmet Ali Bey, Nam-ı Diğer Arap Ahmet

Selen Masal 3 Haziran 2020
Sponsorlu Bağlantı

Bazı tarihçiler dünyanın ilk siyahi pilotunun ABD’li Eugene Jacques Bullard olduğunu iddia etse de çoğu tarihçiye göre ilk siyahi pilot Ahmet Ali Çelikten.

Tarihçiler, dünyanın ilk siyahi pilotunun kim olduğu konusunda net bir cevap veremiyorlar ve iki ismi öne sürüyorlar: Osmanlı subayı Ahmet Ali Çelikten ve Amerikalı Eugene Jacques Bullard. Hem Bullard hem de Çelikten’in İngiltere’deki Bristol Uçuş Okulu’ndan mezun olduğu öne sürülüyor.

Ahmet Ali Çelikten, Bristol Uçuş Okulu’ndan 1915’te mezun olurken, Bullard’ın mezuniyet yılı bilinmiyor. Ancak birçok Türk tarihçi, iki pilot adayının da aynı zamanda mezun olduğunu savunuyor. Ancak Bullard, Amerika’da beyaz olmayan insanlara karşı uygulanan ayrımcı yasalar nedeniyle Birinci Dünya Savaşı’na savaş pilotu olarak katılma arzusunu yerine getiremedi ve bu süreçte en az iki yıl boyunca uçamadı.

Ahmet Ali Çelikten, Bullard’ın aksine sorunsuz bir başlangıç yaptı ve 1915’te uçuş sertifikasını aldı. Bir yıl sonra ilk uçuş testinden geçti ve Osmanlı Hava Kuvvetleri’ne katıldı. Böylece Çelikten’in pilotluk macerası resmen başlamış oldu. Çelikten, bu süreçte Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusunda asker olarak görev yapan ve Gelibolu’da müttefik güçlerle savaşan kardeşi Ali Efendi’yi kaybetti.

Köle ticaretinin son kurbanlarından birinin torunu

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-8

1883 yılında Aydın’da doğan Çelikten, köle tüccarları tarafından dönemin Borno Emirliği’nden (Nijerya) getirilen bir kadının torunuydu. Tarihçiler, bu kadının Sultan Abdülmecit tarafından 1847 yılında resmen yasaklanan köle ticaretinin son kurbanlarından biri olduğunu düşünüyor.

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-2

Çelikten’in annesi Emine Hanım ise özgür bir kadın olarak 1860’lı yıllarda İstanbul’da doğdu. İstanbul’da posta memurluğu yaptığı düşünülen Afrika asıllı Ali Efendi’yle evlenen Emine Hanım, İzmir’e yerleşti.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Çocukluğu denizde geçti

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-3

Afrika Araştırmacıları Derneği’nden Tuğrul Oğuzhan Yılmaz’a göre, Emine Hanım’ın üç çocuğu oldu. Bunlardan biri olan Ahmet Ali Çelikten, ilkokulunu İzmir’de tamamladı.

Çocukluk yıllarının büyük bölümünü denizle içli dışlı olarak geçiren Ahmet Ali, 1904 yılında Osmanlı donanmasına asker yetiştiren Haddehane Mektebi’ne başladı. Aradan geçen dört yılın ardından ise 1394 yaka numarasıyla Osmanlı Ordusu’nda teğmen olarak göreve başladı.

Havacılığa merak sardı

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet

Birçok ülkenin havacılığa yatırım yapmaya başladığı bir dönemde, Ahmet Ali Çelikten de gökyüzüne merak sarmaya başladı. Osmanlı İmparatorluğu generallerinden Mahmut Şevket Paşa’nın girişimleri sayesinde pek çok kişi yurt dışında havacılık eğitimi almaya başladı. Eğitimini tamamlayan kişiler, devlet tarafından orduya alınıyordu, ki Ahmet Ali Çelikten de onlardan biri oldu.

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-7

1912 yılında Yeşilköy yakınlarında bir uçuş alanı, 2 hangar ve bir tayyare mektebi açıldı. Bundan 2 yıl sonra da bu okulun yanına Deniz Tayyare Mektebi de kuruldu ve Ahmet Ali buraya atanan ilk deniz subaylarından biri oldu.

Kardeşini Çanakkale’de kaybetti

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-5

1915 yılı itibarıyla uçuş sertifikasını alan Ahmet Ali, bir yıl sonra uçuş sınavlarını başarıyla tamamlayarak Osmanlı Hava Kuvvetleri’ne katıldı. Ahmet Ali, Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusunda piyade olarak görev alan kardeşi Ali Efendi’yi de Çanakkale Savaşı’nda kaybetti.

İtilaf devletleri Osmanlı’nın uçaklarına el koyunca

TC'nin ilk uçaklarından biri

Daha sonra Berlin’e giderek kısa bir süre deniz havacılığı eğitimi alan Ahmet Ali, 1918 yılında Türkiye’ye geri döndü. Aynı dönemlerde Birinci Dünya Savaşı’ndan çekilen Osmanlı İmparatorluğu’nun uçaklarına İtilaf Devletleri tarafından el koyuldu.

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-6

Ahmet Ali, bu gelişmeler üzerine başlatılan Kurtuluş Savaşı’na katılmakta gecikmedi ve milliyetçi harekete dahil oldu. I. Dünya Savaş’ından kalan Haliçteki uçakların Anadolu’ya kaçırılmasına yardım etti. Bunun dışında İstanbul Boğazı çıkışından itibaren Batı Karadeniz’deki düşman gemilerini takip etti, bunlar hakkında rapor hazırladı ve deniz harekatını koruma görevini üstlendi.

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-9

Afrika Araştırmaları Derneği’nden Tuğrul Oğuzhan Yılmaz, bu dönemde yaşananları şu sözlerle anlattı:

‘Ahmet Ali Çelikten, Mustafa Kemal Paşa komutasında ilerleyen millî mücadeleye katıldı. Bu kapsamda Konya Hava İstasyonu’nda görev almak üzere Konya’ya gönderildi.’

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-11

Ahmet Ali kısa süre sonra önce Eskişehir’de, ardından da Polatlı’da hava birliklerinin komutanlığına getirildi. İstanbul’dan üç tane uçağı Amasra’ya kaçıran Ahmet Ali ve arkadaşları, İstanbul Boğazı’ndan Batı Karadeniz’e geçen düşman kuvvetlerine karşı hava savunma ve donanmayı koruma operasyonları gerçekleştirdi.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

12 yıl Osmanlı’ya, 29 yıl Türkiye Cumhuriyeti’ne hizmet etti

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-4

Ahmet Ali Çelikten, modern Türkiye’nin tesis edilmesine giden yolda millî mücadelenin başarılı olmaya başlaması ve işgalcilerin kentlerden temizlenmesinin ardından İzmir’e geri döndü.

İzmir’de geçirdiği süreçte Türk hava sahasını işgal eden bir Yunan uçağını düşüren Ahmet Ali, prestijli bir ödül olan Bahri Tayyare Madalyası’yla mükafatlandırılarak 1928 yılında Hava Müsteşarlığı’na atandı.

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-1

12 yıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu’na, 29 yıl boyunca da Türkiye Cumhuriyeti’ne hizmet eden Ahmet Ali Çelikten 1949 yılında emekli oldu. 1969 yılında hayatını kaybeden Çelikten’in çocukları hala İzmir’de yaşamaktadır.

Çelikten Ailesi’nden sivil ya da asker çok sayıda havacı yetişti. İki oğlu pilot oldu. Yeğeni de uçuş öğretmeni oldu ve çok sayıda pilot yetiştirdi.

Ahmet Ali Çelikten, Arap Ahmet-10

1916 yılında “tayyareci” unvanını alan Arap Ahmet o günlerde Dünya havacılık tarihinde özel bir yerinin olacağının farkında değildi. Çelikten, ırkçılık nedeniyle ülkesinde uçmaktan menedildiği için 1917 yılında Fransız La Fayette filosunda uçan Amerikalı siyahi pilot Eugene Bullard’dan ve 1917’de Fransız ordusunda görev yapmakta olan Martinik’li siyahi pilotlardan bir yıl önce Anadolu göklerine kanat açmış ve dünya tarihinin ilk siyahi savaş pilotu olmuştu.

İlginizi çekebilecek diğer içerikler