Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

Emre Acar 22 Mart 2020

Koronavirüs salgını insanlığın tarih boyunca karşılaştığı ilk pandemi değil ve son da olmayacak, peki insanlığı etkilediği bilinen 10 pandemi hangileri?

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) koronavirüs salgınını pandemi olarak nitelendirmesiyle birlikte Covid-19’un dünya genelinde geniş ölçekte etkili olduğu da resmileşmiş oldu. Ancak insanlığın karşılaştığı ilk pandemi koronavirüs salgını değil ve muhtemelen son da olmayacak. DSÖ daha önce AIDS dahil birçok hastalığı pandemi olarak ilan etmişti. Peki tarih boyunca insanlığı etkilediği bilinen pandemiler hangileri?

1. HIV/AIDS

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

Edinilmiş bağışıklık eksikliği sendromu ya da genel olarak bilinen kısaltmasıyla AIDS halen dünyada aktif haldeki pandemi salgınlarının başında geliyor.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre ilk kez 1976 yılında karşılaşılan hastalık 1981’den bu yana en az 31 milyon can aldı. Halihazırda 35 milyona yakın insanın HIV pozitifle yaşadığı tahmin ediliyor.

Her yıl 1,6 milyon insan AIDS nedeniyle hayatını kaybediyor. Hastalık 2005-2012 yılları arasında zirve yapmıştı.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

2. 1968 Grip Salgını

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

Solunum yolunu etkileyen tek grip salgını koronavirüs değil. Influenza virüsü halk arasında grip olarak bilinen virüs türüdür. 1968 yılında bu hastalığın mutasyona uğramış versiyonu H3N2 bir milyon insanı öldüren bir salgına dönüştü.

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

Yüzde beş ölüm oranına sahip olan bu virüs Hong Kong nüfusunun yüzde 15’inin ölümüne neden oldu. Filipinler, Hindistan, Avustralya, Avrupa ve ABD’de salgından etkilenen diğer ülkeler oldu.

3. 1956-1958 Asya Gribi

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

1968 salgınından 12 yıl önce influenza virüsü yine dünya genelinde etkisini gösteriyordu. Bu sefer H2N2 olarak adlandırılan versiyonu Çin’de ortaya çıktı ve 1958 yılına kadar salgın devam etti.

Hastalığın kaç kişi öldürdüğü tam olarak bilinmese de DSÖ verilerine göre yaklaşık 2 milyon insan hayatını kaybetti.

4. İspanyol Gribi (1918-1920)

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

Birinci Dünya Savaşı’nın son yılında H1N1 olarak sınıflandırılan influenza pandemisi tüm dünyayı kasıp kavuruyordu. Yaklaşık 500 milyon insanın yaklaşık üç yıl süren salgından etkilendiği düşünülüyor.

İspanyol gribi olarak da bilinen salgında ölü sayısı net olarak bilinmiyor. Koronavirüsten farklı olarak sağlıklı genç bireyleri de etkileyen bu salgının 20 ila 50 milyon arasında insanı öldürdüğü tahmin ediliyor.

İlgili Haber:


Gelmiş Geçmiş En Büyük Salgın: 100 Yıl Önce Milyonlarca Kişiyi Öldüren İspanyol Gribi

5. 6’ncı Kolera Salgını

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

Kolera 19. ve 20. yüzyıllarda en fazla can alan hastalıkların başında geliyor. 1800’lerin başından itibaren dünya üzerinde farklı farklı kolera salgınları yaşandı.

Osmanlı da bu salgınlardan etkilenen ülkelerden biriydi. Her ne kadar Türkiye’de hissedilmese de 1960’lı yıllarda başlayan 7. Kolera salgını halen devam ediyor ve pandemi olarak sınıflandırıldı.

1910-1911 yıllarını kapsayan altıncı kolera salgını ise Hindistan’da ortaya çıktı. Anadolu’nun içinde olduğu birçok alana yayıldı.

Hastalığın sadece Hindistan’da 800 binden fazla insanı öldürdüğü düşünülüyor. Birçok salgından farklı olarak koleranın kaynağı virüs değil vibrio cholerae adı verilen bir bakteridir.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

6. 1889-1890 Grip Salgını

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

Asya gribi ya da Rus gribi olarak da bilinen bu salgın yine influenza kaynaklı. 1889’da Buhara, Kanada ve Grönland’da neredeyse aynı anda görüldü.

Şehirleşmeye başlamış alanlarda etkili olan salgın dünya genelinde bir milyondan fazla insanı öldürdü.

7. 3’üncü Kolera Salgını

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

1852-1860 yılları arasına denk gelen 3. Kolera salgını yedi salgın arasından en öldürücü olanı olarak nitelendirilir. 8 yıldan uzun süre dünyayı etkisi altına alan bu salgın da Hindistan’da ortaya çıktı.

Ganj Nehri etrafındaki yerleşim yerlerini takip eden salgın daha sonra farklı kıtalara sıçradı. Salgının 1 milyondan fazla insanı öldürdüğü tahmin ediliyor.

8. Kara Ölüm

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

14. yüzyıla damgasını vuran olaylandan veba salgını kara ölüm olarak adlandırılıyor. 1346’dan 1353’e kadar etkili olan salgının ne kadar insanı öldürdüğü tam olarak bilinmiyor. Tarihçiler sayısının en az 75 milyon olduğunu ifade etse de rakamı 200 milyon insana kadar çıkartan araştırmacılar da var.

Asya’da başlayan bu salgın gemilerle Avrupa’ya taşındı. O dönem Avrupa’da şehirleşmiş bütün kentleri etkisi altına alan veba salgını şehirli nüfusun önemli bir bölümünü öldürdü. Tarihçiler dönemin önemli kentlerinden olan Floransa’da nüfusun üçte birinin vebadan öldüğünü düşünüyor.

9. Justinian Vebası

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

Kara Ölüm Ortaçağ’ın sonuna geldi ancak çağın ilk dönemlerine başka bir veba salgını damga vurdu.

541 yılında başlayan Justinian Vebası salgını Bizans İmparatorluğunu etkisi altına aldı ve Akdeniz kıyısındaki diğer bölgelerde de etkisini gösterdi.

542 yılına gelindiğinde 25 milyon insanı öldüren bu hıyarcıklı veba türünün sadece eski adı Konstantinapolis olan İstanbul’da günde 5 bin insanı canına mal olduğu ve toplamda kentin nüfusunun yüzde 40’ını öldürdüğü tahmin ediliyor.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

10. Antonine Vebası

Koronavirüs İlk Değil: Tarih Boyunca İnsanlığı Etkilediği Bilinen 10 Pandemi

165 yılında başlayan bu salgın veba olarak nitelendirilse de hastalığın çiçek ya da kızamık olduğu değerlendiriliyor.

Anadolu, Mısır, Yunanistan ve İtalya’da etkili olan salgın Roma askerleri tarafından bölgeden bölgeye taşındı. Salgın 5 milyondan fazla insanı öldürürken Roma ordusunu da neredeyse yok etti.

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bunlar da ilginizi çekebilir