Mimar Sinan’ın Büyük Eserlerine Ustalıkla Gizlediği Baykuş Figürleri

Cengiz Kumrular 19 Aralık 2019

Mimar Sinan’ın Selimiye Camii, Süleymaniye Camii, Mihrimah Sultan Camii gibi büyük eserlerine gizlediği baykuş figürleri ne anlama geliyor?

Daha önce böyle bir ayrıntıyı fark etmiş miydiniz? Büyük usta Mimar Sinan’ın en görkemli eserlerinden olan Selimiye, Süleymaniye ve Mihrimah Sultan camilerine baykuş figürleri gizlediğinden haberiniz var mıydı? Üstadın bu üç camiye ilk bakışta görülmeyen baykuş figürlerini ustalıkla gizlemesinin ne gibi bir anlamı olabilir? Bütün bunlar bir tesadüf mü yoksa üstadın gizli bir imzası mı? Gelin Türk kültüründe baykuşun yerine ve Mimar Sinan’ın eserlerine gizlediği figürlere daha yakından bakalım.  

Türk toplumlarında kuşlar tarih boyunca boyların simgesi olarak kullanılagelmiştir.

Baykuş çizimi

Türk tarihinde kuşa “ongon” adı verilmiş ve her topluluğun bir ongonu olmuştur. Örneğin baykuş, Bayat boyunun simgesi olarak seçilmiştir. Keskin görüşlü, geceleri uyumayan ve etrafı gözlemleyen bir kuş türü olan baykuş, erdemin ve bilgeliğin de sembolü olmuştur. Sezgileriyle ön plana çıkması onun “bilge baykuş” olarak da anılmasını sağlamıştır.

Yunan kültüründe bilgeliğin simgesi, Roma kültürüne uğursuz, yıkım getiren.

Roma sikkesi

Yunan mitolojisinde bilgelik Tanrıçası Athena’nın yanında hep bir baykuş bulunur. Tıpkı Athena gibi baykuş da bir “bilgelik” simgesidir. Bereket ve toprak tanrıçası Demeter’e kurban edilen ilk kuş da baykuştur. Bu nedenle bu kültürde baykuşa kutsallık atfedilir. Öte yandan Mısır mitolojisinde ve Mısır alfabesinde M harfi baykuşu temsil eder. Buna neden olarak da Roma döneminde baykuşa Minerva adı verilmesi gösterilmektedir.

Erken Roma Dönemi’nde evin kapısına çivilenmiş bir baykuş ölüsünün, evi baykuşun daha evvel neden olduğu kötülüklerden koruduğuna inanılmıştır. Julius Caesar’ın, Augustus’un, Agrippa’nın ölümlerinin bir baykuş tarafından öncesinden bildirildiği de söylenmekte. Yunan mitolojisindeki inanışa göre, Athena dünyaya indiği zamanlar ölümlülere baykuş olarak gözükmekte.

Öte yandan kimi kültürlerde baykuş ölümün ve uğursuzluğun simgesi olarak görülmüştür.

Roma döneminden tablo

Çin Simgeleri Sözlüğü’nde eski Mısırlılar ve Hintliler ona “ölüm kuşu” adını vermişlerdir. Çinliler şans kuşu olarak gördükleri hüma kuşunun zıttı olarak baykuşu göstermişlerdir. Romalılara göre baykuş, ölüler diyarından geliyordu ve yakın bir ölümün habercisiydi. Sezar öldürülmeden az önce de baykuşların haykırışları duyulmuştu.

Ortaçağ Avrupa’sında baykuşun cadılık ve uğursuzlukla ilişkilendirildiği, İskoçların gündüz bir baykuşla karşılaştıklarında başlarına bir uğursuzluğun geleceğine inandıkları, Galliler tarafından ise ya başlarına kötü bir iş geleceği ya da bir kızın bakireliğini yitireceği belirtilmiştir. Yunan mitlerindeki baykuş efsanelerine baktığımızda toplum için uygun olmayan hallerden dolayı kahramanların ceza olarak baykuşa dönüştürüldükleri görülmektedir.

Antik Roma ve Mısır'dan baykuş figürleri

Mısır inanışlarına göre de keskin görüşlü avcı bir kuş olarak bilinir. Ölümün ve matemin kuşu olduğu söylenir. Hiyeroglifler dışında Mısır sanatında pek fazla tasvirine rastlanmaz.

Meksika ve Kızılderili mitolojilerinde bazı kabilelerde bilgelik simgesidir. Başka kabilelere göre de tehlikelere karşı koruyucu ve uyarıcıdır, yaklaşan ölümü veya iyi haber getiricidir. Ayrıca o güç kaynağı ve güç vericidir. Bazense ölüm ve hastalıklara neden olan yıkıcı ve art niyetli bir hayvandır. Bu nedenle bazı kabileler ondan korkar ve saygı duyar.

Advertisements
Advertisements

Anadolu mitolojisinde baykuş uğursuz olarak kabul edilmekte ve pek sevilmemektedir.

Anadolu baykuş motifli heykeller

Kimin evinin yakınında baykuş öterse o evde birinin öleceğine o evin başına büyük bir felaket geleceğine inanılmıştır. Baykuş ocak yıkan, yıkılan ocaklarda yuva kuran bir kuştur. Bundan dolayı bir ürküntü ve yıkım simgesidir.

Baykuş kolye

Baykuşun bu uğursuz anlamı Osmanlı zamanında da bilinen bir durumdur. Öyle ki fetihten önce Bizans’ın başkenti olan Konstantinopolis’te bulunan İmparatorluk Sarayı, Bizans’ın zayıf düşmesi ve Latin istilaları nedeniyle kötüleşmiştir. Sarayın kötü durumunu Fatih Sultan Mehmed, Farisi şair Sadi’ye ait bir şiirin “Kayser’in kasrında örümcek perdedarlık ediyor / Efrasiyab’ın sarayında baykuş nevbet çalıyor” dizelerini söyleyerek ifade etmiştir.

Mimar Sinan eserlerinde neden baykuş figürlerine yer vermiş olabilir?

Mimar Sinan, eserlerinde hangi özelliğine binaen baykuş figürleri kullandığını kesin olarak bilmiyoruz. Belki bu kuşların bilgeliği ya da mitolojiden gelen birtakım özellikleri etkiledi onu veya baykuşları çok seviyordu ya da Yunan mitolojisindeki sanat, akıl, barış ve savaş tanrıçası Athena gibi dünyaya indiği zamanlar ölümlülere baykuş olarak görünmek istiyordu.

İşte Süleymaniye Camii’ne gizlenmiş bir baykuş figürü.

Süleymaniye camii

Bu ise Mimar Sinan’ın ustalık eseri Selimiye Camii’nden

Selimiye camii
Advertisements
Advertisements

Selimiye Camii’nden bir başka detay.

Selimiye camii 1

Bu ise Süleymaniye Camii’nden

Süleymaniye camii 1

Mihrimah Sultan Camii’ne gizlenen baykuşu görebilmek için biraz dikkatli bakmak gerek.

Mihrimah Sultan Camii 1
Mihrimah Sultan Camii

Son olarak Mimar Sinan Üniversitesi’nin logosunun baykuş olması tesadüf mü?

Mimar Sinan Üniversitesi logosu
Advertisements
Advertisements

Mimar Sinan’ın baykuşlara olan ilgisinin sebebini bilmiyoruz.

Baykuş harita

Onu bu kuşlarla ilgili olarak böylesine etkileyen şey neydi? Neden eserlerinde baykuş figürleri kullandı tam olarak bilmiyoruz. Baykuşların estetik hayvanlar olması, mimari olarak pek çok formda yansıtılabiliyor olmaları, bilge kuş olarak anılmaları, ölümü hatırlatmaları hepsi sebep olabilir. Ancak şu bir gerçek ki Mimar Sinan ustalığını ve bilgisini kullanarak baykuş figürlerini unutulmaz şekilde eserlerine nakşetmiş.  

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bunlar da ilginizi çekebilir