Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Cengiz Kumrular 20 Eylül 2019

Tanzanya’da deneme amaçlı Victoria Gölü’ne bırakılan Nil levreğinin balıkçılıkla geçinen Tanzanyalıların kaderini değiştirmesinin hikayesi.

Sene 1960, Tanzanya’nın en büyük gölü olan Victoria Gölü’ne Avrupa’dan gelen bir beyaz “deneme maksatlı” bir balık bırakıveriyor. Victoria Gölü’ne bırakılan bu balığın adı “Nil levreği”. Bırakıldığı andan itibaren göldeki bütün balıkları yiyerek 200 balık türünü de bir anda yok ediyor. Bu etçil balığın Victoria Gölü’nde yaşamaya başlaması ile birlikte gölün yalnızca ekosistemi değil, Tanzanya halkının hayatı da tam bir yıkım, felaket ve sefalete dönüyor.

Tanzanya’da 1960’lı yıllarda Avrupalılar tarafından deneme amaçlı Viktorya gölüne bırakılan ‘Nil levreği’ balıkçılıkla geçinen Tanzanya halkının felaketi oldu.

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi
Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Hikayesi

Levrek, kısa sürede göldeki tüm türleri yok etti. Levreğin gölde normalin üzerinde gelişim sergilediğini fark eden yatırımcılar, levrek üretimine başlaması üzerine halkın geçim kaynağı kesildi.

Nil levreği bir tatlı su balığıdır.

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Afrika ekozonunda çok yaygındır. Nil levreğinin rengi gümüştür, belirgin kara gözlerinin dolayında açık sarı bir yüzük vardır. En büyük tatlı su balıklarından biridir, boyu 2 metreye değin ulaşabilir ve azami ağırlığı 200 kilodur. Amansız bir avcı olarak çevresini domine eder, başka balıklarla (kendi türü dahil), kabuklularla ve böceklerle beslenir.

Uganda, Kenya ve Tanzanya’nın tam ortasında durur dünyanın ikinci büyük gölü olan Victoria Gölü.

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Öylece durmaz ama. Nil Nehri’nin kaynağıdır Victoria Gölü. Dünyada eşi benzeri olmayan nice balığın da eviydi bir zamanlar. Hatta her üç ülkenin binlerce balıkçısı oradan çıkarırlardı ekmeklerini balık şeklinde. Bu, 80’lere kadar böyle devam etti. Ne zaman ki katil levrek, diğer adıyla Afrika Levreği Victoria Gölü’ne salındı, o gün bugündür balıkçıların çocukları lastikleri yakıp kokusuyla efsunlandılar, tiner çektiler, balıkhanelerde canlarını kurtarmak için olmadık eziyetlere boyun eğdiler. Victoria Gölü kıyısında yaşamaya çalışan binlerce kadın artık gölden nasiplerini getirecek erkeklerini beklemiyor; bir günlük ekmek veren hangi erkek olursa onlara kapılarını açıyorlar. Talihi yaver gidenler ise Avrupa’ya gönderilecek levreklerin temizlenmesi işini yapıp, ayda 50 ila 70 dolar arasında para alıyorlar. İşten çıkmanın ise iki tehlikesi var: açlık ve kendini satmak!

Bir anda oluşan “balık sektörü” Hintli kalantorların ilgisini çekiyor ve Hindistan’dan kalkıp Tanzanya’da fabrika kuruyorlar.

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Hintli fabrika müdürü “Günde en az 500 ton Nil levreği üretiyoruz” diye şişinerek anlatıyor. 500 ton balıkla günde kaç kişinin doyacağı sorulduğunda ise bunu bilmediğini söylüyor. Fabrika müdürünün bilmediği(!) şey, her gün 2 milyon Avrupalı ve Japon’un “beyaz” Victoria Gölü’nün balıklarını yediği gerçeği…

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Doğu Afrika’nın rantını yiyen kalantor Hintliler, değer verdikleri 3 şeyi şöyle sıralıyorlar:

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

“Balık, para ve çocuklarımız.” Balık Avrupa ve Japonya’ya; paralar İsviçre’ye; çocukları da Amerika ve Kanada’ya gidiyor. Balıklar, fabrikada fileto haline getirilip satılırken kurtlanmış kafa ve kılçıklar yoksul halka satılıyor. Evet, kurtlanmış kılçıklar Tanzanyalılara para karşılığında satılıyor!

Sonra bir gün, Avusturya’dan Hubert Sauper adlı bir insan evladı çıkıyor ve Tanzanya’ya gidip durumu olanca çıplaklığı ile kameraya alıp belgesel yapıyor;

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Kışkırtma yok, dramatizasyon yok, yalnızca yalın gerçekler var belgeselde ve o yalın gerçekler insan olma mesuliyeti taşıyan herkesi allak bullak etmeye yetiyor.

Gündüz karın doyuruyorlar…

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Rus pilotlar tarafından kullanılan uçaklar günde 55 ton balık filetosunu bu fabrikalardan Avrupa ve Japonya’ya taşıyor. Ve aynı uçaklar Tanzanya’ya gelirken Kongo ve Ruanda’daki “iç savaş” için Kalaşnikof ya da bomba getirip balık götürüyorlar.

Sauper kendisiyle yapılan röportajda şöyle anlatıyor:

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

“1997’de Kongo’nun doğusunda, Ruandalı sığınmacıları anlatan ‘Kisangani Günlüğü’ belgeselini çekiyordum. İç savaşlardan, açlıktan, salgın hastalıklardan kırılan bu bölgedeki gerçek problemin ne olduğunu o sıralarda fark ettim. Ruandalı sığınmacıların gıda ihtiyaçlarını Birleşmiş Milletler karşılıyordu.

Gıda maddelerini getiren uçaklar, eski SSCB’den kalma kargo jetleriydi. Afganistan işgalinde kullanılmışlardı, delik deşik pistlere bile inebiliyorlardı. Adeta Afrika için yapılmışlardı. Bu uçakların mürettebatıyla ahbap olmuştum. Genellikle ya Rus ya Ukraynalıydılar. Aramızda gelişen dostlukla, bu uçakların ‘gelişmiş’ ülkelerden sadece gıda maddesi değil, silah da getirdiğini öğrendim. Kulaklarıma inanamamıştım.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Pilotlardan biri dalga geçmişti benimle: Orta Afrika’daki savaşlarda kullanılan silahların Air France ya da Lufthansa’yla taşındığını sanmıyordun herhalde!”

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi
Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Hikayesi

Şimdi sıkı durun ve Sauper’ın söylediklerindeki ayrıntıya dikkat!

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

“Bu uçaklar, gündüzleri sığınmacıların karnını doyuran nohutları, geceleri de onları öldüren bombaları taşıyordu! Bu benim için dehşet verici bir ayrıntıydı.”

“Sonra, Tanzanya’ya, Victoria Gölü’nün kıyısındaki Mwanza’ya gittim. Mwanza, silah kaçakçılığının başlıca üslerinden biri. Aynı zamanda bir başka ticaretin, Tanzanya’dan AB ülkelerine giden balık filetosu ticaretinin de merkezi. Beni ‘Darwin’in Kabusu’nu çekmeye mecbur eden görüntü, Mwanza Havaalanı’nda yan yana duran iki uçaktı. ABD yardım uçağı 45 bin ton nohut, Rus kargo uçağı 50 bin ton balık yüklüydü. Nohut, BM kamplarındaki mülteciler içindi, balıksa AB ülkelerine gidiyordu, inanılır gibi değildi.

İnsanların açlıktan öldüğü, protein eksikliğinden çocukların karınlarının şiştiği bu bölge, Avrupa ülkelerine tonlarca balık gönderiyordu.

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Bu, ‘Darwin’in Kabusu’nun temelini oluşturan şu naif soruyu sormama neden oldu: Nasıl oluyor da insanların aç olduğu bu bölgeden bu değerli yiyecek uçup gidiyor?”

Sauper, “Aynı filmi Sierra Leone’de de yapabilirdim. O filmde balığın yerini elmas alırdı. Honduras’ta muz, Irak, Nijerya ya da Angola’da ise ham petrol…

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Birçoğumuz her şeyi tahrip eden bir düzende yaşadığımızı biliyoruz; fakat bu tahribatı gözümüzde canlandıramıyoruz. Onu idrak edemiyoruz. Bildiğimiz şeye inanmakta güçlük çekiyoruz.

Darwin’in Kabusu’nda silah ticaretinin varlığını balık ticaretine, balık ticaretinin varlığını da savaşa borçlu olduğunu göstermek istedim… Anlattığım yeni bir şey değil. Afrika’da savaş, fuhuş, açlık, AIDS, sokak çocukları gibi sorunlar olduğunu söyleyen ben değilim. Bunları herkes biliyor.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Nijerya’nın bir köyünün 10 kilometre ötesinde verimli bir petrol kuyusunun bulunması, o köylüler için ölüm fermanının imzalanması anlamına gelir.

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Çünkü kısa bir süre sonra yatırımcılar gelecek, köyün gençleri bu yeni zenginliği korumak için silah altına alınıp asker olacak, diğerleri isyan edecek, kızlar hizmetçi ya da fahişe olarak çalışmak üzere şehre göçecek, ihtiyarlar toplumsal tahribat yüzünden ölecek… Asla bu mantığın dışına çıkılmıyor!”

Devam ediyor Hubert Sauper: “Sadece Doğu Kongo’da bir tek günde savaşta hayatını kaybedenlerin sayısı, 11 Eylül’de New York’ta ölenlerin sayısına eşit. Bu savaşlar ya görmezden geliniyor ya da Ruanda, Burundi ve Sudan’dakiler gibi ‘kabile çatışmaları’ olarak nitelendiriliyor. Savaşların arkasındaki nedenin, doğal kaynaklara yönelik emperyalist çıkarlar olduğu ustaca gizleniyor!

Avrupa Birliği, bu levrek ekonomisine destek olmak için 34 milyon Euro verdi.

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Tabii bazı şartlar koyarak. Koşullardan biri, fabrikalar ile havaalanı arasındaki yolların onarılmasıydı. Bu, sömürü için ‘yardım’dan başka bir şey değil. Tıpkı, bir önceki yüz yılda Britanya’nın demiryolları gibi… Güya o demiryolları da medeniyet götürmek için yapılmıştı, asıl maksat o ülkelerdeki zenginlikleri kendi kasalarına taşımaktı. Bugünkü durumsa gizli kapaklı bir yeni sömürgecilik değil, aleni ve harfiyen yeni sömürgecilik!”

İşte böyle tüylerimizi diken diken ederek anlatıyor dehşeti Hubert Sauper.

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi

Belgeseli izlemek gerçekten yürek ister. Lime lime olmuş tişörtlerle, çamurların içinde yalın ayak bekçilik yapan kadınlar ve çocuklar. Naylonları eritip uyuşturucu niyetine içine çekip mahvolan çocuklar ve taşınamayan ölüler… Velhasıl-ı kelam, onlarla aynı gezegende yaşadığımız muhtaçlar, yoksullar ve yetimlere reva görülenleri izlemek, üzerimize ağır mı ağır bir mesuliyet yüklüyor. Çünkü kılçık taşıyan kamyonun arkasından koşturan, çamura düşen üç beş kılçığı kapıp, koşar adım evine götürmeye çalışan sakat, yoksul ve yetim çocukların içler acısı halinin ne Avrupalıları, ne Japonları ne de kendi halkını yoksulluğa mahkum eden tıynetsiz alçak Tanzanyalı tüccarları ilgilendirmediğini görüyoruz.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Bir zamanlar, yeni kıtaları keşfe çıkanlar için “göğü delen adam” demişti Amerikan yerlileri.

Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Acıklı ve Göz Yaşartan Hikayesi
Nil Levreğinin Tanzanyalıların Kaderini Değiştirmesinin Hikayesi

Zira denizle gök arasından bir yırtık açıp o insanların vatanlarını istilaya gelmişlerdi. Victoria Gölü’nden ise bir canavar gibi çıktılar ve insanları açlıktan öldürürken bile kar ettiler!

Kaynaklar: 1, 2, 3

İlginizi çekebilecek diğer içerikler


Bunlar da ilginizi çekebilir