Oxford Üniversitesi’nin Geliştirdiği Koronavirüs Aşısının İnsanlar Üzerindeki İlk Etkileri Olumlu

Toprak Ergin 20 Temmuz 2020

Oxford Üniversitesi tarafından geliştirilen koronavirüs aşısının insan üzerindeki denemelerinin ilk sonuçları aşının güvenli olduğuna ve bağışıklık sistemini virüse karşı eğitebileceğine işaret ediyor.

1077 kişi üzerinde yapılan denemeler, aşının insan bedeninin antikor ve koronavirüse karşı savaşacak akyuvarlar üretmesini sağladığını gösterdi. Uzmanlar ilk bulguların çok umut verici olduğunu, ama yine de aşının korunmak için yeterli olacağını söylemek için daha kapsamlı araştırmaların sonuçlarının beklenmesi gerektiğini vurguluyorlar.

Birleşik Krallık şimdiden 100 milyon doz aşı siparişi verdi.

Aşının nasıl bir etkisi var?

Covid-19 aşı çalışmaları

Tam adı ChAdOx1 nCoV-19 olan aşı görülmemiş bir hızla geliştirildi. Aşının geliştirilmesinde şempanzelerde sıradan gribe neden olan bir virüsün genetiğiyle oynanmış hali kullanıldı.

Virüs, genetiğiyle hem koronavirüse benzeyecek ama hem de insanları hasta edemeyecek şekilde oynandı. Bilim insanları bunu koronavirüsün üzerindeki dikensi protein özelliğini bu virüse taşıyarak başardılar. Bu dikensi çıkıntılar virüsün insan hücrelerine girişinde önemli rol oynuyor.

Bu şu anlama geliyor, aşı koronavirüse benziyor ve bağışıklık sistemi ona karşı ne yapması gerektiğini öğrenebiliyor.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Antikor ve T hücresi ne demek?

T hücresi

Koronavirüsle ilgili olarak dikkatler şu ana kadar çoğunlukla antikorlara odaklıydı. Ama antikorlar bağışıklık sistemimizin parçalarından sadece biri.

Antikorlar bağışıklık sistemimiz tarafından virüslerin yüzeyine yapışmak üzere üretilen küçük proteinler ve koronavirüsü etkisizleştirerek bizi savunabiliyorlar.

T hücreleri ve koronavirüs

T hücreleri ise akyuvarların bir türü. Bunlar bağışıklık sisteminin, virüsten etkilenen hücreleri belirleyip imha etme işlemini gerçekleştirmesinde önemli rol oynuyorlar.

Hemen bütün etkili aşılar hem antikor geliştirme hem de T hücresi çoğaltma etkisi yaratır. Oxford deneyinde T hücreleri aşıdan 14 gün sonra, antikor düzeyi ise 28 gün sonra en üst düzeyine çıktı. Deney bağışıklığın ömrünün ne kadar uzun olacağını anlayabilecek kadar uzun süre yapılmadı.

Güvenli mi?

baş ağrısı

Evet fakat yan etkileri var. Aşı tehlikeli bir yan etki yaratmadı ama aşı yapılanların yüzde 70’i baş ağrısı ya da ateş yükselmesi yaşadı. Uzmanlar her iki yan etkinin de paracetamol alınarak hafifletilebileceğini söylüyor.

Oxford Üniversitesi‘nden profesör Sarah Gilbert, “Aşımızın Covid-19 salgınıyla başa çıkmakta faydalı olup olamayacağını tam olarak söyleyebilmek için daha çok çalışma yürütülmesi gerekiyor. Ama ilk sonuçlar umut verici” diye konuştu.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Bundan sonra ne olacak?

Aşı çalışmaları

Şu ana kadar sonuçlar umut verici ama asıl amaç aşının güvenli olup olmadığını kesinliğe kavuşturmak. Yapılan araştırmalar henüz aşının insanların hasta olmasını kesinlikle engelleyeceğini ya da hastalığın belirtilerini hafifletebileceğini göstermiş değil.

Bundan sonraki aşamada Birleşik Krallık’ta yürütülecek kapsamlı deneylere 10 bini aşkın insan katılacak. Ama şu anda İngiltere’de koronavirüs vaka sayısı düştüğü için aşı başka ülkelerde de denenecek.

Aşı denemeleri

Dolayısıyla ABD, Güney Afrika ve Brezilya’da da yapılacak deneylerle toplam 30 bin kişi aşıyı kullanmış olacak. Bir de gönüllü olacak kişilerin aşıyı olduktan sonra bilerek virüse maruz bırakıldığı “meydan okuma denemeleri” çağrıları var. Fakat böylesi bir deney konusunda ciddi etik kaygılar var.

Aşı bize ne zaman ulaşacak?

Covid-19 aşısı
Oxford Üniversitesi’nin Geliştirdiği Koronavirüs Aşısının İnsanlar Üzerindeki İlk Etkileri Olumlu

Koranavirüs aşınının etkili olduğunun yıl sonuna kadar kanıtlanması mümkün fakat bu hemen bulunabileceği anlamına gelmiyor.

Sağlık ve bakım sektöründe çalışan yani yüksek riskli işler yapanlara ve sağlık durumu veya yaşından dolayı riskli gruba giren insanlara öncelik verilmesi planlanıyor.

Ne var ki yaygın bir aşı kampanyasının her şey yolunda gitse bile gelecek yıldan önce başlaması mümkün görünmüyor.

Covid-19 aşısı - 1

Oxford aşı çalışması yapılan tek yer değil. ABD ve Çin’de aşı denemelerinden benzer olumlu sonuçlar alan gruplar var.

ABD şirketi Moderna geliştirdiği aşının antikorlar ürettiğini bildirdi. BioNtech ve Pfize firmaları da aşı deneylerinde olumlu sonuçlar aldıklarını bildiriyorlar.

Dünya çapında geleneksel ve deneysel yeni tekniklerle toplam 23 aşı projesi üzerinde çalışmalar sürüyor.

Aşılar nasıl üretiliyor?

Aşı üretimi

Günümüzde modern aşıların geliştirilmesi için iki temel kriter var; güvenlik ve etkinlik.

Bir aşının tehlikeli bir yan etkisinin olmadığını ve hedeflenen hastalığa karşı bağışıklık sağladığını gösteren bu iki kriterin sağlanabilmesi için çok titiz ve uzun bir çalışma süreci gerekiyor.

Akademik araştırma ile başlayan bu süreç, laboratuvar ortamında yapılan araştırma ve deneylerle devam ediyor. Klinik deneyler ve ardından onay ve üretim aşamaları, en nihayetinde dağıtım ve aşılama aşamaları ile son buluyor.

Sponsorlu Bağlantı
Sponsorlu Bağlantı

Uzun ve zahmetli olan bu süreç ortalama 10-15 yıl olarak kabul ediliyor.

Aşı üretimi-1
Oxford Üniversitesi’nin Geliştirdiği Koronavirüs Aşısının İnsanlar Üzerindeki İlk Etkileri Olumlu

Tarihte daha önce geliştirilen aşılara bakıldığında en hızlı üretilen aşının dört yılda geliştirilen kabakulak aşısı olduğunu görüyoruz.

Bazı aşıların geliştirilme süreci devam ediyor. Örneğin HIV’e karşı 40 yılı aşkın süredir etkili bir aşı henüz bulunamadı.

Aşı çalışmaları - 1

Salgın gibi olağanüstü durumlarda aşı üretim sürecinin kısaltılması için çok ciddi maddi kaynağa ve araştırmacıya ihtiyaç duyuluyor. Maddi yetersizlik ya da salgının yavaşlaması sebebiyle bazı aşı çalışmaları da yarım kalıyor.

Covid-19 salgınının, kullanılan yeni tekniklerle, tarihte daha önce görülmemiş bir araştırma ve üretim sürecinin yaşanmasına sebep olduğu ve aşı üretiminde yeni bir çığır açacağı bilim çevrelerince öngörülüyor.

İlginizi çekebilecek diğer içerikler