Rahatsız Edici, Ancak Mantıklı Bir Açıklaması Olabilecek 11 Davranış

Taylan Erdura 27 Mayıs 2020

Hemen hemen her gün etrafımızdaki insanların rahatsız edici birtakım davranışlarına maruz kalıyoruz, ancak bunların mantıklı bir açıklaması olabilir.

Özellikle büyük şehirlerde yaşayan insanlar neredeyse her gün diğer insanlardan kaynaklanan rahatsız edici davranışlara maruz kalıyor. Yavaş yürüyen yayalar, parmaklarını çıtlatan iş arkadaşları, kalabalık ortamlarda bağıra bağıra telefonda konuşan insanlar, vb. saniyeler içerisinde sinirimizi tepemize çıkarabiliyor. İnsanları rahatsız eden böyle yüzlerce davranış üzerine yapılmış pek çok araştırma var.

Yaptığımız incelemeler sonunda gördük ki sinirlerimizi geren bu türden davranışları sergileyen insanlar bunları bizi gıcık etmek için yapmıyor olabilir, hatta kendi mantıklı gerekçeleri olabilir. Şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki bu türden vakaların yarısında asıl sorun bu davranışı yapan kişilerde değil, bizde!

Bulaşıkları kirli bırakmak

Kirli bulaşıklar

Bulaşık yıkamayı kimse sevmez. Utah Üniversitesi’nde Aile ve Tüketici Davranışları konusunda çalışmalar yürüten Doç. Dr. Dan Carlson bulaşık yıkamanın; yemek pişirmek, bahçe işleriyle uğraşmak gibi diğer ev işleriyle kıyaslandığına bir karşılığı ve ödülü olmadığını söylüyor. Bu sebepten ötürü de insanlar bulaşık yıkamayı sevmiyorlar. Öyle ki bulaşık yıkamaktan kaçınmak için değişik davranış şekilleri geliştiriyorlar, mesela suçluluk duygusunu hafifletmek için tencerece bir parça yemek bırakıyorlar ki bulaşık yıkamak zorunda kalmasınlar.

Eğer sadece bulaşık yıkamak konusunda sorununuz varsa bunun bir başka açıklaması daha olabilir. Yemek yedikten sonra, özellikle et, tavuk, yumurta ve peynir gibi besinler tükettiyseniz, beyniniz size biraz kestirmeniz gerektiğini söyleyen serotonin hormonu salgılayacaktır. Hal böyle olunca kim kalkıp bulaşık yıkamakla uğraşacak?

Gösteriş için para harcamak

Para ile gösteriş yapan adam

Maddi durumunun iyi olduğunu göstermek için her zaman biraz daha fazla para harcayan insanları eleştirmeyin. Ciddi psikolojik problemler yaşıyor olabilirler.

Gösteriş yapmak, insanın derinlerinde gizli korkularını bastırmak için kullandığı bir savunma mekanizmasıdır. Maddi gücünü, üstünlüğünü göstermeye çalışan, bunu seven insanlar muhtemelen çocukluğunda ailesinden ilgi ve yeterince sevgi görmemiş bir kişilerdir.

Advertisements
Advertisements

Kalabalık yerlerde telefonda bağıra bağıra konuşmak

Telefonda yüksek sesle konuşmak
Rahatsız edici, ancak mantıklı bir açıklaması olan davranışlar

Kalabalık bir ortamdayken gelen aramayı cevaplamak dünyanın pek çok yerinde hoş karşılanmıyor. Böyle yaparak, istemeseler de etrafınızda bulunan insanları konuşmanızı dinlemeye zorlamış oluyorsunuz.  

Bir sebeple, diğer insanların yapmış olduğu telefon görüşmelerinden diğer konuşmalara kıyasla çok daha fazla nefret ediyoruz. Bir teoriye göre birinin telefonla konuştuğunu algıladığımızda beynimiz otomatik olarak “diyalog moduna” geçiyor ve kişinin söyleyeceği bir sonraki cümleyi tahmin etmeye çalışıyor. Ancak konuşmanın diğer tarafındaki kişinin söylediklerini duyamadığımız için bu düzen bozuluyor ve kendimizi rahatsız hissediyoruz.

Kalabalık ortamlarda telefonla konuşan kişiler ise bir tatmin duygusu yaşıyor. Çünkü duygularını diğer insanlarla paylaşıyorlar ve vücutları, vücudun ödül sisteminin önemli bir parçası olan dopamin hormonu salgılıyor.

Mesajlaşma uygulamalarında ses kaydı göndermek

sesli mesaj yollamak

Whatsapp, Messenger gibi mesajlaşma uygulamaları üzerinden ses kaydı göndermenin en rahatsız edici yanı, gönderen kişi için son derece kolay ve uygun olması, buna karşın alan kişi için genellikle zorlayıcı ve uygun olmaması. Bazen, ihtiyacımız olan şeyi anlayabilmek için kaydı birkaç kere dinlememiz gerekebiliyor.  

Sesli mesajların, yazmaktan daha iyi olduğu bir yer varsa o da duygunuzu sesinizi tonlamasına yansıtmanız gereken zamanlar. Ayrıca telefonla yapılan aramaların her yıl düzenli olarak azaldığını da unutmamak gerekiyor. İngiltere’de insanların %25’i akıllı telefonu arama yapmak için kullanmıyor. Bu sebeple arama yapmayan, işlerini yazışarak gören yeni bir nesil geliyor.

Konuşurken insanlara dokunmak veya çok yakın durmak

Özel alan ihlali

Kişisel alanın ne anlama geldiğini bilmeyen insanların olduğu aşikar. Sohbet ederken insanın burnunun dibine giriyorlar, daha da kötüsü konuşurken oranıza buranıza dokunuyorlar. Bilim insanlarının yaptığı bir araştırmaya göre bazı insanların kişisel alanı ihlal etme konusunda rahatsızlık duymamalarının sebebi amigdala hasarı olabilir.

İnsan etkileşimi konusunda uzmanlaşmış antropologlar, kişisel alanın büyüklüğünün kişiden kişiye değiştiğini ve pek çok faktöre bağlı olduğunu ifade ediyorlar. Ancak kişisel alanın ihlal edilmesine gösterilen tepki her zaman negatif oluyor. Dünya genelinde kabul gören kişisel alan mesafesinin 1-1.5 metre arasında olduğunu unutmayın. Koronavirüs salgını sebebiyle uymamız gereken sosyal mesafe kurallarını da düşününce kişisel alanın önemi daha da artıyor.

Uçağın tekerlekleri yere değer değmez ayağa kalkan insanlar

uçakta ayakta bekleyen yolcular

Sık uçağa binen insanlar mutlaka uçağın tekerleri yere değer değmez yerinden kalkan insanlara şahit olmuştur, her ne kadar bagaj bekleme alanında dakikalarca bekleyecek olsalar da bir an önce uçaktan çıkmak isterler.

İnsanların bu şekilde davranmasının birkaç sebebi olabilir. En başta gelen sebebi insanların çoğunun kuyrukta beklemekten nefret etmesidir. En önce ayağa kalkan olurlarsa uçaktan en önce ineceklerini düşünüyorlardır. İkincisi bu durum bir rekabettir, herkes inmek için hazırlanıyor ben neden geri kalayım? Düşüncesinin bir ürünüdür. Son olarak da kapalı alanlarda bunalan, klostrofobik insanlar uçaktan bir an önce inmek için can atıyor olabilir.

Advertisements
Advertisements

Kalemle oynamak, masaya vurmak veya farklı objelerle oynamak

Kalemle oynayan adam
Rahatsız edici, ancak mantıklı bir açıklaması olan davranışlar

İnsanlar şunları sıklıkla yapar: bacaklarını sallamak, parmaklarını masaya vurmak, kalemle oynamak ve sıklıkla bunları yaptıklarının farkında bile olmazlar. Bu davranışlar diğer insanlar için sıklıkla rahatsız edicidir.

Ancak bu insanlara tepki göstermeden ve kalemi ellerinden alıp bir köşeye fırlatmadan önce şunu düşünün: belki de sizi sinir eden bu davranışı sergileyen insanın rahatlamaya ihtiyacı vardır? Yerinde duramamak veya huzursuzluk insanların kontrol edemediği, tekrarlayan ve farkında olmadan küçük nesnelerle oynadığı bir davranış biçimidir.

Bu tür davranışların sebeplerinden biri dikkat eksikliği, gerginlik ve otizm spektrumunda yer alan rahatsızlıklardır. Eğer bu türden davranışlardan ve seslerden rahatsız oluyorsanız belki de sizde mizofoni vardır?

Mizofoni (Misophonia) tırnak kesme, diş fırçalama, yemek yeme, nefes alma, koklama, konuşma, ağız şapırdatma, hapşırma, esneme, yürüme, sakız çiğneme, gülme, horlama, ıslık, klavye tuşlama veya öksürük gibi sıradan seslerden nefret etme olarak tanımlanabilir.

Başkasının telefonuna bakma

Omuz üzerinden başkasının telefonuna bakmak

Bu davranış “omuz sörfü” olarak ifade edilir. İnsanların %97’si başkasının telefonuna göz ucuyla bakmaktadır. Ancak insanların çok düşük bir kısmı bunu bilinçli olarak ve kötü niyetle yapar.

Elbette başka birinin sizin özel mesajlarınızı okuması hoş bir durum değildir, ancak başkasının telefonuna bakan insanların büyük çoğunluğunun bunu sadece sıkıntıdan yaptığını bilmekte fayda var. Toplu taşımada seyahat ederken beyniniz etrafınızdaki en ilgi çekici şeyin bir akıllı telefonun ekranı olduğunu bilir ve bu dürtüye karşı koymak oldukça zordur.

Ayrıca, insanların %80’inin akıllı telefon ve tablet kullandığını düşünürsek böyle bir ortamda bunlardan uzak durabileceğiniz bir köşe bulmak oldukça zordur. Eğer bu türden bir davranışa maruz kalma sizi çok rahatsız ediyorsa belli açılardan bakıldığında ekranı karartan özel uygulamalar olduğunu da hatırlatalım.

Çok yavaş yürüyen insanlar

Yürüyen insanlar

Kaldırımda, önünde yavaş şekilde yürüyen biri olduğu için hızlı yürüyemeyen insanların yaşadıkları duyguya “kaldırım öfkesi” adı veriliyor.

Freiburg, Almanya’da bulunan bir ruhsal sağlık enstitüsünde görev yapan psikolog Marc Wittmann bu rahatsızlığın, kafamızda yolda geçireceğimiz vakti hesaplamış olmamızdan kaynaklandığını söylüyor. Herhangi bir şekilde acelemiz olmasa bile, kafamızda yolda geçireceğimiz vakit belli olduğundan onun dışına çıkıyor olma düşüncesi bizi rahatsız ediyor.

Ayrıca, insanlar genellikle yavaş yürüyen insanların yazılı olmayan yürüme kurallarına uymadığını düşünüyor, sanki normal yürümenin belli bir hızı olması gerekiyormuş gibi. Gerçekte herkes, fiziki koşullarına ve iç saatine göre farklı hızda yürür. Bu nedenle, bir daha yavaş yürüyen birine kızmadan önce şunu düşünün, bir başkasına göre siz yavaş yürüyen birisiniz.

Parmak çıtlatmak

Parmak çıtlatmak

Eski zamanlarda ebeveynler çocuklarına parmak çıtlatmanın eklem rahatsızlıklarına sebep olacağını söylerdi. Ancak günümüzde yapılan araştırmalar parmak çıtlatmanın herhangi bir rahatsızlığa sebep olmadığını gösteriyor.

New York’ta yaşayan terapist Scott Weiss bir konuşmasında, eklemlerimizi esnetme isteğinin, sabah uyandığımızda veya uzun süre oturmanın ardından hissettiğimiz esneme isteği ile aynı olduğunu söylüyor. Bu sayede eklemlerde biriken gerginlik azalıyor ve insan kendini daha rahat hissediyor. Ancak her ne kadar sağlık açısından bir gereklilik gibi görünse de bunu yalnızken yapmak daha doğru gibi.

Advertisements
Advertisements

Çok fazla parfüm sıkmak

ucuna püskürtücü takılmış parfüm şişesi
Rahatsız edici, ancak mantıklı bir açıklaması olan davranışlar

Böyle insanlarla muhtemelen toplu taşımada veya ofiste ya da okulda karşılaşmışsınızdır. Bir şişe parfümü üstüne boca etmiş tabiri tam da bu insanlar için kullanılır ve bazı insanlarda çok az parfüm kokusu bile baş ağrısına ve alerjik reaksiyonlara sebebiyet verebilir.

Çok parfüm kullanan birini eleştirmeden önce dikkatli olun: bilim insanları, insanların genellikle depresyonda olduklarında aşırı parfüm kullandıkları sonucuna varmışlardır. Depresyonda olan kişinin koku reseptörleri baskılanır ve büyük ihtimalle çok parfüm kullanan biri o kadar çok koktuğunun aslında farkında bile değildir.

İlginizi çekebilecek diğer içerikler